معاون محیط زیست مازندران: نبرد سنتی با آتش در «الیت» چالوس؛ خاک جنگل در آستانه نابودی

تشریح ابعاد فاجعه آتش‌سوزی جنگل‌های الیت چالوس

تشریح جزئیات و دلایل تداوم آتش‌سوزی جنگل‌های منطقه «الیت» در مرزن‌آباد چالوس توسط معاون سازمان حفاظت محیط زیست مازندران، ابعاد جدیدی از چالش‌های مبارزه با حریق در مناطق صعب‌العبور شمال کشور را آشکار ساخت. این مقام مسئول ضمن اشاره به ناموفق بودن عملیات هوایی، از انتقال آب با قاطر و دبه، نیاز به ۱۰۰ میلیارد تومان بودجه برای ایجاد پایگاه‌های محلی و پیامدهای اکولوژیک غیرقابل جبران این فاجعه پرده برداشت.

ویژگی‌های جغرافیایی؛ عامل اصلی تداوم حریق

معاون سازمان حفاظت محیط زیست مازندران، ویژگی‌های جغرافیایی منطقه «الیت» را عامل اصلی تداوم آتش‌سوزی عنوان کرد. این آتش‌سوزی از تاریخ ۱۱ آبان ماه آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

• ماهیت منطقه: الیت، منطقه‌ای بسیار صعب‌العبور و صخره‌ای است.
• پوشش گیاهی: پوشش متراکم جنگلی و لایه‌ای از برگ‌های خشک به ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر وجود دارد.
• نحوه سوختن: لایه‌های برگ با وجود رطوبت نسبی، به‌طور تدریجی می‌سوزند و با کوچک‌ترین وزش باد، مجدداً شعله‌ور می‌شوند.

وی همچنین توضیح داد که در برخی موارد، آتش به داخل کنده‌های درختان نفوذ کرده و به صورت نهفته باقی می‌ماند و پس از مدتی، ذغال‌های حاصل از سوختن بر روی برگ‌های خشک دیگر می‌ریزد و آتش‌سوزی از نو آغاز می‌شود.

ناموفق بودن عملیات هوایی

عملیات اطفای حریق هوایی در این منطقه به دلیل شرایط جوی با شکست مواجه شده است. بالگرد اعزامی برای خاموش کردن آتش، متأسفانه به دلیل شدت باد، نتوانست مأموریت خود را به پایان برساند.

نبرد سنتی با آتش مدرن: قاطر و دبه

چالش‌های انتقال آب و تجهیزات به کانون‌های آتش در منطقه الیت، نیروهای اطفای حریق را مجبور به استفاده از روش‌های سنتی کرده است.

برای انتقال آب به کانون‌های آتش، از هر قاطر برای حمل چهار مخزن ۲۰ لیتری آب استفاده می‌شود. بخشی از مسیر را قاطر می‌تواند برود، اما برای ادامه مسیر، هر یک از نیروهای ما با گرفتن یک دبه آب، به سمت کانون آتش حرکت می‌کنند.

این مقام مسئول اظهار داشت که دسترسی به منابع آب در منطقه بسیار محدود است و چشمه‌های اطراف اکثراً خشک شده‌اند. تنها یک چشمه به نام «دراکینگ» در دسترس است.

تقویت نیروها و تجهیزات

در سال‌های اخیر، تجهیزات لازم اطفای حریق از جمله تراکتور، کانکس، مخزن آب، لودر و تجهیزات انفرادی برای کلیه محیط‌بانان در شهرستان‌های مختلف استان مازندران خریداری و توزیع شده است. همچنین، طرح همکاری‌های منطقه‌ای تدوین شده تا هر شهرستان در مواقع ضروری به یاری شهرستان همجوار بشتابد. برای تقویت نیروهای حاضر در الیت، از محیط‌بانان شهرستان‌های جویبار، بابل، آمل، عباس‌آباد، رامسر و تنکابن درخواست شده تا نیرو اعزام کنند.

موانع توسعه سیستم‌های هشدار زودهنگام

در پاسخ به چرایی عدم استفاده از سیستم‌های هشدار زودهنگام در مناطق صعب‌العبور، معاون سازمان محیط زیست مازندران به هزینه بسیار بالای این سیستم‌ها اشاره کرد:

• هزینه نصب: هزینه نصب یک دکل به همراه دوربین حرارتی حدود چهار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
• نمونه‌های موفق: این دوربین‌ها در مناطقی مانند پناهگاه حیات وحش میانکاله و دشت ناز نصب شده‌اند و می‌توانند حرارت را تا شعاع پنج کیلومتری تشخیص دهند.
• محدودیت در کوهستان: در مناطق کوهستانی مانند الیت، کارایی دوربین‌ها کم است؛ برای پوشش کانون آتش، شعاع مؤثر آن به حداکثر ۱.۵ تا ۲ کیلومتر کاهش می‌یابد و برای پوشش کامل منطقه، به تعداد بی‌شماری از این تجهیزات نیاز است.

راهکار پایدار: مشارکت جوامع محلی و نیاز به ۱۰۰ میلیارد تومان بودجه

معاون سازمان محیط زیست مازندران از برنامه‌ریزی برای ایجاد «پایگاه‌های اطفای حریق کوهستانی» با مشارکت جوامع محلی خبر داد. این پایگاه‌ها با تجهیز کوهنوردان و مردم محلی، می‌توانند بازوی راست محیط‌بانان در نبرد با آتش باشند.

جزئیات طرح توسعه پایگاه‌های محلی

استان مازندران نزدیک به ۲۵۰۰ روستا دارد که حدود ۱۰۰۰ روستا در مجاورت جنگل دارای حساسیت بیشتری هستند. برای تجهیز تنها روستاهای محوری:

در حال حاضر، ۸۵ دستگاه «فلک» در سطح استان توزیع شده و قول داده شده است که پنج دستگاه از این تجهیزات به همراه وسایل دیگری مانند دمنده‌ و آتش‌کوب و آموزش‌های لازم در اختیار داوطلبان روستاهای «الیت» و «دلیر» قرار گیرد.

ایجاد شبکه واکنش سریع یکپارچه

هدف از این اقدام، ایجاد یک شبکه واکنش سریع یکپارچه با هماهنگی فرمانداری چالوس، هلال احمر، اداره منابع طبیعی (جنگلبانی) و سایر ارگان‌ها است تا سهم و مسئولیت هر نهاد در پشتیبانی از این پایگاه‌ها مشخص شود. ساختمان مورد نیاز برای راه‌اندازی این پایگاه‌ها توسط سازمان محیط زیست تأمین خواهد شد.

هشدار اکولوژیک: نابودی خاک و تغییر سیمای جنگل

یدالهی با هشدار درباره پیامدهای غیرقابل جبران آتش‌سوزی در مناطق صخره‌ای و مرتفع، تأکید کرد که تشکیل هر سانتیمتر خاک در این مناطق میلیون‌ها سال زمان برده است. اگر جنگل در این ارتفاعات از بین برود، خاک باقی‌مانده به سرعت بر اثر فرسایش آبی و بادی از بین خواهد رفت و احیای جنگل دیگر به سادگی ممکن نخواهد بود.

اگر آتش‌سوزی گسترده باشد، احتمال دارد «جامعه جنگلی» یا ترکیب گونه‌های گیاهی منطقه برای همیشه تغییر کند. گونه‌های جدیدی که با شرایط پس از آتش‌سوزی سازگارتر هستند، جایگزین گونه‌های قبلی می‌شوند و این می‌تواند «تیپ» یا چهره اصلی منطقه را دگرگون کند.

معاون سازمان محیط زیست مازندران در مقابل، احیای جنگل در مناطق دشتی و دامنه‌ای را امکان‌پذیرتر دانست و به نمونه‌ای از احیای موفق جامعه بلوط پس از آتش‌سوزی در پناهگاه حیات وحش «دودانگه» اشاره کرد.

آینده توسعه پایگاه‌های اطفای حریق

سازمان محیط زیست مازندران امسال اولین پایگاه اطفای حریق خود را در پناهگاه حیات وحش میانکاله احداث و تجهیز کرده است. این اقدام می‌تواند الگویی برای توسعه پایگاه‌ها در سایر مناطق باشد. یدالهی با اشاره به درخواست خود از سازمان مرکزی برای تخصیص اعتبارات بیشتر، اظهار امیدواری کرد که بتوانند در هر یک از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در استان مازندران، یک پایگاه اطفای حریق مجهز داشته باشند تا توان پاسخگویی به حوادث به طور چشمگیری افزایش یابد.