بررسی اصول «گفتاری‌نویسی» در کارگاه هومن عباسپور؛ راهنمای کاربرد زبان گفتار در داستان

کارگاه تخصصی «گفتاری‌نویسی در نگارش و ویرایش داستان» با هدف بررسی اصول و کاربرد زبان گفتار در متون داستانی، روز دوشنبه (۲۶ آبان‌ماه ۱۴۰۴) در سرای اهل قلم و در حاشیه سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. این نشست با تدریس هومن عباسپور و دبیری لیلا اثناعشری، با همکاری انجمن صنفی ویراستاران و خانه کتاب و ادبیات ایران، راهنمایی‌های عملی برای نویسندگان و ویراستاران ارائه کرد و به‌صورت حضوری و مجازی میزبان علاقه‌مندان بود.

اهداف و تعریف «گفتاری‌نویسی»

لیلا اثناعشری، دبیر این کارگاه، در ابتدای نشست به تشریح اهداف پرداخت. وی بررسی اصول گفتاری‌نویسی، کاربرد آن در نگارش و ویرایش داستان، پاسخ به پرسش‌های رایج نویسندگان و ویراستاران، و ارائه راهنمایی‌های عملی برای بازنمایی زبان گفتاری در متون داستانی را از جمله دلایل اصلی شکل‌گیری این کارگاه دانست.

گفتاری‌نویسی یعنی نوشتن کلمات و جملات مطابق با زبان گفتار و تلفظ طبیعی که در دیالوگ‌ها و مکالمات داستان‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

تاریخچه و ضرورت‌های کاربرد زبان گفتار

در ادامه، هومن عباسپور، مدرس کارگاه، به سابقه بحث گفتاری‌نویسی در زبان فارسی اشاره کرد. وی مطرح کرد که برخی استادان برجسته مانند زنده‌یاد ابوالحسن نجفی و دکتر حسن انوری مخالف این رویکرد بودند و دلیل اصلی مخالفت خود را نیز بیم از سیطره لهجه تهرانی بر زبان فارسی می‌دانستند.

عباسپور با مرور تجربه تاریخی در این حوزه، تأکید کرد که پذیرش گفتاری‌نویسی امری طبیعی است، چرا که گونه‌های مختلف زبانی همواره در کنار هم وجود داشته‌اند. او این شیوه نگارش را ابزاری مهم برای شخصیت‌پردازی واقعی و طبیعی در داستان‌ها دانست و بر لزوم استفاده آگاهانه و دقیق از آن تأکید کرد.

تفاوت «لفظ قلم» و «زبان گفتاری» و نکات عملی

مدرس کارگاه در بخش دیگری از سخنان خود، تفاوت میان «لفظ قلم» و «زبان گفتاری» را تشریح کرد. وی «لفظ قلم» را زبان رسمی و نوشتاری دانست، در حالی که «زبان گفتاری» شامل واژگان و ساخت‌های روزمره مکالمه است. وی توصیه کرد که هنگام نگارش دیالوگ‌ها، باید از واژگان، افعال و قیدهایی که در گفتار کاربرد ندارند، اجتناب شود و تلفظ طبیعی کلمات و افعال رعایت گردد؛ برای مثال، تبدیل «می‌رود» به «میره» یا «نمی‌توانم» به «نمیتونم».

با این حال، عباسپور حفظ تعادل میان زبان گفتاری و لفظ قلم را ضروری دانست و نکات عملی زیر را برای استفاده صحیح از گفتاری‌نویسی ارائه کرد:

• استفاده از نیم‌فاصله در افعال مضارع.
• توجه به استثناهایی مانند فعل «ایستادن» که به شکل «وایمیسته» نوشته می‌شود.
• نادیده نگرفتن اهمیت حفظ حافظه تصویری کلمات.
• پرهیز از نگارش صرفاً بر اساس تلفظ گفتاری که می‌تواند متن را آشفته کند.
• بهره‌گیری از تجربه و قواعد شناخته‌شده در زبان فارسی.

توصیه نهایی مدرس کارگاه

هومن عباس‌پور در پایان سخنان خود، ضمن اشاره به کاربرد گفتاری‌نویسی در سخنرانی‌ها، فایل‌های صوتی و شبکه‌های اجتماعی، توصیه کرد که متن‌ها از ابتدا به زبان گفتاری آماده شوند تا خواننده و شنونده راحت‌تر با آن ارتباط برقرار کنند. این کارگاه با طرح پرسش‌های شرکت‌کنندگان و پاسخ‌های عملی مدرس، فضایی تعاملی و آموزشی فراهم کرد تا ویراستاران و نویسندگان تجربه کاربردی در بازنمایی زبان گفتاری در متون داستانی کسب کنند.

جزئیات هفته کتاب

شایان ذکر است، سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «بخوانیم برای ایران»، از روز شنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۴ آغاز شده و تا ۳۰ آبان همان سال ادامه خواهد داشت.