ایران؛ رتبه اول کشت گل محمدی با ۳۰ هزار هکتار و میراثی که به نام دیگران ثبت شد

ایران؛ کانون اصلی تنوع ژنتیکی و پیشینه تاریخی

رستگار با اشاره به اینکه ایران یکی از اصلی‌ترین خاستگاه‌های گل محمدی در جهان است، تأکید کرد که کشور ما بزرگترین کانون تنوع ژنتیکی این گل را در اختیار دارد. تنوع ژنتیکی این گیاه در ایران به ۷۵ ژن مختلف می‌رسد که بخش عمده‌ای از آن‌ها در مناطق مختلف کشور در حال کشت است.

وی پیشینه کهن این گیاه را به استان فارس مرتبط دانست و افزود: «این گیاه از ایران به عثمانی، سوریه و سپس اروپا راه پیدا کرده است. حتی ۲۵۰۰ سال پیش، صادرات گل محمدی به چین و هند از همین خطه انجام می‌شده است، تا جایی که در دوره‌ای ایران برای پرداخت خراج، شیشه گلاب می‌داده و فارس بزرگترین شیشه‌سازی را در بین کشورها داشته است.»

کشت گل محمدی در ایران، به استثنای استان‌های رطوبت‌خیز، در تمام مناطق کشور از جمله کرمان، اصفهان، آذربایجان شرقی و غربی رایج است. حتی گونه‌ای از این گیاه با استفاده از آب شور در قم پرورش می‌یابد.

رتبه نخست کشت جهانی با ۳۰ هزار هکتار

ایران با داشتن ۳۰ هزار هکتار اراضی زیر کشت گل محمدی، در بین کشورهای کشت‌کننده، رتبه نخست جهان را داراست. این در حالی است که کشورهای پس از ایران، یعنی ترکیه و بلغارستان، شش برابر کمتر از ایران سطح زیر کشت دارند.

این پژوهشگر حوزه گیاهان دارویی بر کم‌آب‌بر بودن گل محمدی تأکید کرد و توضیح داد:

• کشت گل محمدی در کشور عمدتاً به شکل دیم انجام می‌شود.
• برداشت سالانه در هر هکتار بین ۲.۶ تا ۳ تن است.
• آمار کل برداشت سالانه گل محمدی در ایران بین ۷۰ تا ۹۰ هزار تن برآورد می‌شود.

بحران خام‌فروشی و از دست دادن ارزش افزوده

یکی از اصلی‌ترین مشکلات در حوزه ارزآوری این محصول، مسئله خام‌فروشی است. ارزآورترین محصولات این گیاه، اسانس تام، کانکریت و ابسولوت هستند که متأسفانه در کشور ما اسانس‌گیری در نمونه‌های اولیه و بدون ارزش افزوده باقی مانده است.

رستگار در تشریح اهمیت فرآورده‌های نهایی گفت:

«در گذشته رتبه‌دار فروش گلاب بودیم، اما به دلیل عدم تزریق دانش همچنان گلاب‌فروش باقی مانده‌ایم. امروز یک کیلوگرم اسانس تام یا طلای مایع، ۸ هزار دلار درآمد دارد. از هر ۳ تن گل محمدی، یک کیلوگرم اسانس تام و ۸ کیلوگرم ابسولوت به دست می‌آید که ارزش افزوده هنگفتی برای صادرکنندگان دارد. ترکیه در تولید ابسولوت پیشتاز است و درآمد خوبی کسب می‌کند، در حالی که این گیاه در کشور ما قدمت ۷ هزار ساله دارد.»

وی چالش اصلی را در زنجیره تولید دانست و اظهار کرد که برای حرکت به سمت تولید اسانس تام یا ابسولوت، نیاز به فعالیت در هکتارهای زیاد و تولید در مقیاس بزرگ است، در حالی که بیشتر بهره‌برداران کنونی، خرده‌فروش هستند.

بی‌توجهی مسئولان و ثبت جهانی گل محمدی به نام دیگران

این محقق با ابراز نگرانی از بی‌توجهی نهادهای مربوطه، تأکید کرد که صیانت از گل محمدی، صیانت از کهن میراث ایران زمین است. وی از پیگیری‌ها برای ثبت ملی و جهانی این میراث از سال ۱۳۹۵ خبر داد، اما عدم همراهی نهادها سبب شده است تا کشورهای دیگر این فرصت را غنیمت شمرده و گل محمدی را به نام خود ثبت کنند:

رستگار در پایان با انتقاد از بی‌توجهی مسئولان میراث فرهنگی، یادآور شد که پیشنهاد ثبت این میراث کهن در مسکوکات و اسکناس کشور در سال ۱۳۹۵ به دولت وقت ارائه شده، اما متأسفانه تا به امروز عملیاتی نشده است.