افزایش چشمگیر تقاضای بانک‌ها در بازار باز؛ کاهش مهلت بازپرداخت و نرخ بهره ۲۴ درصدی

آمار رسمی منتشر شده از عملیات بازار باز و اعتبارگیری قاعده‌مند در هفته منتهی به ۲۶ آبان، از افزایش چشمگیر تقاضای بانک‌ها برای منابع مالی خبر می‌دهد. این در حالی است که بانک مرکزی با حفظ سیاست انقباضی خود، میزان پذیرش سفارشات را ثابت نگه داشته و در اقدامی مهم، مهلت بازپرداخت منابع را به ۶ روز کاهش داده است. این تحولات نشان‌دهنده تشدید تنگنای مالی در شبکه بانکی کشور است که بانک‌ها را مجبور به تامین مالی با نرخ بهره بالای ۲۴ درصد از بازار بین‌بانکی کرده است.

تشدید تنگنای مالی و رکوردشکنی تقاضا در بازار باز

در هفته مورد بررسی، تعداد ۲۲ بانک در عملیات بازار باز شرکت کردند و مجموع سفارشات ارسالی به مبلغ قابل توجه ۵۲۴ همت رسید. این رقم نسبت به هفته‌های گذشته جهش چشمگیری را نشان می‌دهد و سیگنالی واضح از نیاز مبرم بانک‌ها به نقدینگی است.

ثبات سیاست بانک مرکزی و کاهش نسبت پذیرش

بانک مرکزی در مقابل این رشد تقاضا، سیاست ثابت قدمی را در پیش گرفت و تنها ۲۳۰ همت از کل سفارشات را پذیرفت. این میزان پذیرش، مشابه هفته‌های پیشین بوده و عدم تغییر آن در کنار افزایش تقاضا، منجر به کاهش قابل توجه نسبت «سفارشات پذیرفته شده به کل درخواست‌ها» شده است:

• مجموع سفارشات بانک‌ها: ۵۲۴ همت
• میزان پذیرش بانک مرکزی: ۲۳۰ همت
• نسبت پذیرش: ۴۳.۸ درصد (کاهش نسبت به هفته‌های قبل)

کوتاه‌تر شدن سررسید بازپرداخت منابع

یکی دیگر از رخدادهای مهم این هفته، کاهش مهلت بازپرداخت منابع مالی دریافتی توسط بانک‌ها بود. در حالی که در هفته‌های گذشته این مهلت ۷ روز تعیین شده بود، در هفته جاری بانک‌ها موظف بودند منابع مالی را ظرف مدت ۶ روز بازپرداخت کنند.

این سیاست کاهش مهلت، می‌تواند در راستای سخت‌گیری بانک مرکزی برای کنترل رشد نقدینگی و همسو با شرایط بی‌ثبات بازار داخلی ارزیابی شود.

نرخ بهره بین‌بانکی همچنان در سقف ۲۴ درصد

عدم پذیرش بیش از نیمی از سفارشات در عملیات بازار باز، بانک‌ها را به سمت بازار بین‌بانکی و اعتبارگیری قاعده‌مند سوق داده است. این فشار تقاضا، نرخ بهره بازار بین‌بانکی را همچنان در سقف خود، یعنی ۲۴ درصد، حفظ کرده است.

در بازار اعتبارگیری قاعده‌مند نیز، در روزهای ۲۰ و ۲۱ آبان ماه، ارزش اعتبارگیری‌ها به بیش از ۸۱ همت رسید که نشان‌دهنده افزایش حجم درخواست‌ها در ابتدای هفته بود، اگرچه در میانه هفته وضعیت تا حدودی متعادل‌تر شد.

عملیات بازار باز چیست؟

عملیات بازار باز سازوکاری است که بانک مرکزی برای مدیریت نقدینگی و تامین مالی بانک‌ها از طریق خرید و فروش اوراق قرضه دولتی فراهم می‌کند. در این عملیات، بانک‌ها برای تامین مالی، اوراق خود را به بانک مرکزی می‌فروشند و متعهد می‌شوند که در سررسید مشخص، آن اوراق را بازخرید کنند. به همین دلیل این عملیات به "توافق بازخرید" (ریپو) نیز شهرت دارد.