سبقت مصرف گاز خانگی از نیروگاه‌ها؛ هشدار درباره ناترازی ۳۵۰ میلیون مترمکعبی زمستان

با وجود آنکه هنوز سرمای شدید زمستانی کشور را فرا نگرفته است، روند صعودی مصرف گاز در بخش خانگی به حدی شتاب گرفته که رکورد مصرف نیروگاه‌ها را شکسته و زنگ خطر ناترازی انرژی در آستانه فصل سرما را به صدا درآورده است.

افزایش نگران‌کننده تقاضای خانگی؛ سبقت از نیروگاه‌ها

بررسی‌های انجام‌شده در بازه زمانی ۱۷ تا ۲۳ آبان‌ماه نشان می‌دهد که مجموع مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء با رقمی در حدود ۲ میلیارد و ۷۲۶ میلیون مترمکعب، در جایگاه نخست مصرف‌کنندگان قرار گرفته است. این میزان مصرف، سهم نیروگاه‌ها (با حدود ۱ میلیارد و ۳۱۹ میلیون مترمکعب) و صنایع عمده (با بیش از ۱ میلیارد و ۱۸۹ میلیون مترمکعب) را تحت‌الشعاع قرار داده است.

این سبقت مصرف خانگی، که پیش از شروع رسمی فصل سرما رخ داده، می‌تواند منجر به محدودیت شدیدتر در تأمین گاز نیروگاه‌ها و صنایع شده و در نهایت، کشور را به سمت مصرف بیشتر سوخت مایع سوق دهد. اهمیت مدیریت مصرف در روزهای آتی، با توجه به پیش‌بینی افزایش بیشتر تقاضای خانگی، حیاتی است.

مقایسه مصرف گاز در بازه ۱۷ تا ۲۳ آبان (به میلیون مترمکعب)

ابعاد بحران ناترازی گاز از نگاه دبیرکل فدراسیون صنعت نفت

عرفان افاضلی، دبیرکل فدراسیون صنعت نفت، در تشریح ابعاد این بحران هشدار داد که با ادامه روند فعلی، کشور در اوج مصرف زمستان با ناترازی قابل توجهی روبه‌رو خواهد شد.

با ادامه روند فعلی، در اوج مصرف زمستان با ناترازی حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب در روز مواجه خواهیم شد.

او ناترازی گاز را دارای دو وجه تولید و مصرف دانست. در بخش تولید، دستیابی به سنجه اقتصادی برنامه هفتم مبنی بر تولید روزانه ۱ میلیارد و ۳۴۰ میلیون مترمکعب گاز خام، تنها از مسیر توسعه میادین گازی امکان‌پذیر است.

چالش‌های توسعه تولید: نیاز به ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری

شرکت ملی نفت ایران ۵۰ میدان گازی جدید و توسعه‌نیافته (خشکی و دریایی) را معرفی کرده که توسعه آن‌ها به حدود ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد. افاضلی تأکید کرد که توسعه این میادین فرآیندی زمان‌بر و پیچیده است و تا زمان به ثمر رسیدن، چالش ناترازی ادامه خواهد داشت.

اهمیت حیاتی پارس جنوبی و خطر افت سالانه تولید

مهم‌ترین اولویت کنونی در بخش تولید، نگهداشت ظرفیت تولید میدان مشترک پارس جنوبی است که با افت فشار روبه‌رو شده است. دبیرکل فدراسیون صنعت نفت در این خصوص هشدار داد:

• اگر پروژه فشارافزایی در پارس جنوبی اجرا نشود، از سال ۱۴۰۶ هر سال به اندازه یک فاز (معادل ۲۵ میلیون مترمکعب در روز) از تولید کاسته خواهد شد.
• این افت از سال ۱۴۰۸ تشدید شده و به اندازه یک و نیم فاز (معادل ۴۲ میلیون مترمکعب در روز) خواهد رسید.

پروژه فشارافزایی پارس جنوبی با سرمایه‌گذاری ۱۷ میلیارد دلاری و نصب ۵۶ توربوکمپرسور، می‌تواند در ۳۰ سال آینده ۷۸۰ میلیارد دلار سودآوری برای کشور به همراه داشته باشد.

ذخیره‌سازی گاز؛ کمتر از میانگین جهانی

ظرفیت ذخیره‌سازی گاز در ایران حدود ۱۰ درصد است که بسیار کمتر از میانگین جهانی است. افاضلی ذخیره‌سازی را یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری برای مدیریت ناترازی دانست.

مصرف بالا و خسارات جبران‌ناپذیر بر صنایع

ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان گاز طبیعی در جهان، با سهم بالای مصرف خانگی، فشار قابل‌توجهی بر صنایع و نیروگاه‌ها وارد می‌کند.

افاضلی با تأکید بر لزوم بهینه‌سازی مصرف اظهار داشت: «اگر به سمت بهینه‌سازی مصرف نرویم، هم سرمایه بین‌نسلی گاز را از بین می‌بریم و هم قدرت اثرگذاری در بازار انرژی و ژئوپلیتیک منطقه را.»

کمبود خوراک گاز در صنایع مادر، عدم‌النفع سنگینی را به اقتصاد کشور تحمیل کرده است. لازم به ذکر است که ۸۰ درصد نیروگاه‌ها و ۷۵ درصد خوراک پتروشیمی‌ها متکی به گاز طبیعی هستند. طبق گزارش‌ها، تنها در صنعت پتروشیمی طی سال‌های اخیر بیش از ۲.۵ میلیارد دلار خسارت ناشی از کمبود خوراک به ثبت رسیده است.

بهینه‌سازی: تنها راهکار کوتاه‌مدت و میان‌مدت

به عقیده دبیرکل فدراسیون صنعت نفت، در حالی که توسعه میادین فرآیندی طولانی است، بهینه‌سازی مصرف تنها راهکار مؤثر در کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای مهار بحران ناترازی است.

او با ذکر یک مثال ملموس، پتانسیل عظیم بهینه‌سازی را روشن ساخت: «تعویض ۲۰ میلیون بخاری فرسوده با بخاری‌های گرید A می‌تواند تا ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز صرفه‌جویی ایجاد کند؛ این رقم نزدیک به یک‌سوم ناترازی پیش‌بینی‌شده است.»

برای تحقق این امر، باید «اقتصاد بهینه‌سازی» برای سرمایه‌گذاران جذاب و اطمینان‌بخش شود، هرچند بخشی از طرح‌ها هم‌اکنون از طریق بازار صرفه‌جویی انرژی و محیط‌زیست در حال اجراست.