هشدار ایران درباره «بحران خاموش» دریای خزر در COP30 و تأکید بر همکاری منطقه‌ای

ضرورت همکاری منطقه‌ای و پیشنهادهای کلیدی ایران

در این نشست که با حضور نمایندگان پنج کشور ساحلی (ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان) برگزار شد، نماینده جمهوری اسلامی ایران بر لزوم اقدام فوری و مشترک تأکید کرد و پیشنهادهای مشخصی را برای مقابله با این چالش ارائه داد:

• تشکیل نهاد دائمی علمی مشترک: برای پایش دقیق، مدل‌سازی و پیش‌بینی نوسانات تراز آب دریای خزر.
• اجرای برنامه اقدام منطقه‌ای: تدوین و اجرای «برنامه اقدام منطقه‌ای برای نجات دریای خزر» که پیش‌نویس آن در چارچوب کنوانسیون تهران تهیه شده است.
• مدیریت یکپارچه حوضه‌های آبریز: همکاری منصفانه در مدیریت آب رودخانه‌های ورودی به خزر، از جمله رودخانه ولگا.
• احیای زیستگاه‌ها: اجرای پروژه‌های مشترک احیای تالاب‌های ساحلی و ایجاد زیستگاه‌های جایگزین برای گونه‌های در معرض خطر.

همچنین تأکید شد که از ظرفیت‌های بین‌المللی و منطقه‌ای، به‌ویژه COP7 کنوانسیون تهران که در سال ۲۰۲۶ در تهران برگزار می‌شود، برای جلب حمایت‌های فنی و مالی جهانی استفاده خواهد شد.

پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی کاهش تراز آب

در این نشست، کشورهای ساحلی جدی‌ترین چالش‌های مشترک ناشی از افت سطح آب خزر را مورد بررسی قرار دادند. این پیامدها که عمدتاً نتیجه تغییرات اقلیمی، افزایش تبخیر و کاهش آبدهی رودخانه‌های ورودی هستند، بخش‌های حیاتی منطقه را تهدید می‌کنند:

• بحران حمل‌ونقل و بنادر: کم‌عمق شدن مسیرهای دریایی، دشواری پهلوگیری کشتی‌های بزرگ، نیاز به هزینه‌های عظیم لایروبی و عقب‌نشینی اجباری بنادر.
• تهدید تنوع زیستی: آسیب جدی به زیستگاه آبزیان، به‌ویژه ماهیان استخوانی و تاس‌ماهیان ارزشمند، و خطر انقراض فک خزری در نتیجه از دست رفتن زیستگاه‌ها و خشکی سواحل.
• خسارت به گردشگری: ایجاد نوارهای وسیع گل‌ولای و زمین‌های شور، کاهش جذابیت سواحل و افت ارزش اقتصادی زیرساخت‌های گردشگری مناطق ساحلی.

در پایان نشست، کشورهای ساحلی بر ضرورت نهایی‌سازی «برنامه اقدام کاهش آثار افت تراز آب خزر» و تقویت سازوکارهای مشترک حفاظت از محیط‌زیست دریای خزر تأکید کردند.

پیگیری پروژه‌های صندوق اقلیم سبز در نشست دوجانبه ایران و فائو

در حاشیه اجلاس COP30، نشست مشترکی نیز میان معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران و نماینده ارشد سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) برگزار شد. محور اصلی این گفتگو، بررسی روند پیشرفت و پیگیری پروژه‌های صندوق اقلیم سبز (GCF) بود.

نماینده ایران در این جلسه بر ضرورت تقویت تعاملات و افزایش نقش کشورمان در فرایندهای تصمیم‌گیری مربوط به پروژه‌ها، به‌ویژه در زمینه انتخاب مشاوران و تیم‌های فنی، تأکید کرد. در مقابل، نماینده فائو با اشاره به محدود شدن منابع مالی جهانی در حوزه اقلیم، بر اهمیت تسریع در امضا و تکمیل اجرای پروژه‌های GCF تأکید و خواستار پیگیری منظم اقدامات از سوی طرف ایرانی شد.

طرفین در نهایت برای رفع چالش‌ها و موانع موجود و تسریع در اجرای پروژه‌ها به منظور جلوگیری از تأخیرات بیشتر، توافق کردند که هماهنگی‌ها و جلسات فنی را ادامه دهند.

کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP30)

کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP30) از ۱۹ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۴ (۱۰ تا ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵) در شهر بلم برزیل، واقع در منطقه آمازون، برگزار می‌شود. تمرکز اصلی این کنفرانس بر دو محور «سازگاری با تغییرات اقلیم» و «کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای» است.

حضور هیأت عالی‌رتبه کشورمان در این اجلاس، بستری برای همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه در زمینه انتقال تجربه، فناوری و بهره‌مندی از تسهیلات بین‌المللی مقابله با تغییر اقلیم فراهم می‌آورد. این نخستین بار است که این اجلاس در منطقه آمازون برگزار می‌شود و تمرکز بر توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست از اهداف اصلی آن است.