کارخانه هوش مصنوعی گوگل؛ تضاد بین سرمایه‌گذاری ۹۰ میلیارد دلاری و خطر حباب

رشد عظیم هوش مصنوعی و ریسک‌های بزرگ

در حالی که بانک انگلستان نسبت به «اصلاح ناگهانی» در بازارهای مالی جهانی هشدار داده و ارزش‌گذاری شرکت‌های فناوری هوش مصنوعی را «بیش از حد کشیده» توصیف کرده است، سم آلتمن، رئیس OpenAI، نیز اذعان کرده که «بسیاری از بخش‌های هوش مصنوعی در حال حاضر نوعی حباب را تجربه می‌کنند.»

پیچای در پاسخ به این سوال که آیا گوگل از ترکیدن احتمالی حباب مصون خواهد بود، هشدار داد: «فکر نمی‌کنم هیچ شرکتی، از جمله ما، مصون باشد.»

با وجود این هشدارها، گوگل سرمایه‌گذاری سالانه خود در توسعه هوش مصنوعی را به بیش از ۹۰ میلیارد دلار رسانده است که طی چهار سال سه برابر شده است. این موج سرمایه‌گذاری، بزرگترین رونق بازار نقدی است که جهان تاکنون به خود دیده است.

تمرکز بی‌سابقه ثروت در دستان غول‌های فناوری

ارقام این رونق خیره‌کننده است. پنج غول فناوری که مقر آن‌ها در فاصله کوتاهی از یکدیگر قرار دارد، ارزشی معادل ۱۵ تریلیون دلار در بازار دارند:

• انویدیا (تولیدکننده تراشه): بیش از ۵ تریلیون دلار.
• اپل: حدود ۴ تریلیون دلار.
• متا (فیس‌بوک سابق): ۱.۹ تریلیون دلار.
• آلفابت (شرکت مادر گوگل): حدود ۳.۳ تریلیون دلار.
• OpenAI: اخیراً ۵۰۰ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده است.

این روند یک ریسک بزرگ به همراه دارد: وابستگی بی‌سابقه رشد بازار سهام ایالات متحده به عملکرد تنها چند شرکت. گروه موسوم به «هفت شگفت‌انگیز» (آلفابت، آمازون، اپل، متا، مایکروسافت، انویدیا و تسلا) در مجموع یک سوم از ارزش کل شاخص S&P 500 آمریکا را تشکیل می‌دهند. بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی پول (IMF)، این تمرکز بازار حتی از زمان حباب دات‌کام در سال ۱۹۹۹ نیز بیشتر است.

پیچای استدلال می‌کند که هر دهه یک «نقطه عطف» رخ می‌دهد؛ از کامپیوتر شخصی و اینترنت گرفته تا موبایل و رایانش ابری. او می‌گوید: «اکنون به وضوح عصر هوش مصنوعی است.» او در مورد حباب بودن، معتقد است که پیشرفت‌های هیجان‌انگیز و ملموسی در حال وقوع است، اما اعتراف می‌کند: «درست است که وقتی این چرخه‌های سرمایه‌گذاری را طی می‌کنیم، لحظاتی وجود دارد که به‌طور جمعی در صنعت زیاده‌روی می‌کنیم... بنابراین فکر می‌کنم در لحظه‌ای مانند این، هم عناصر منطقی و هم عناصر غیرمنطقی وجود دارد.»

آزمایشگاه سری تراشه‌های سیلیکونی گوگل

آزمایشگاه TPUs گوگل، با کابل‌های چندرنگ و چراغ‌های چشمک‌زن آبی، به اندازه یک زمین فوتبال پنج نفره است و علائم «ممنوع» (Restricted) در اطراف آن به چشم می‌خورد. نکته قابل توجه، صدای بلند سیستم‌های خنک‌کننده است؛ این سیستم‌ها برای کنترل دمای تراشه‌ها ضروری هستند، زیرا هنگام انجام تریلیون‌ها محاسبه بسیار داغ می‌شوند.

TPUها (Tensor Processing Unit) تراشه‌های تخصصی هستند که توسط گوگل طراحی شده‌اند و بخشی از استراتژی پیچای برای مالکیت کل زنجیره تأمین علمی، از سیلیکون تا داده و مدل‌های هوش مصنوعی، به شمار می‌روند.

تفاوت TPU با CPU و GPU

TPU نوعی مدار مجتمع با کاربرد خاص (ASIC) است که به‌طور سفارشی برای الگوریتم‌های خاص هوش مصنوعی ساخته شده است و عملکرد متفاوتی نسبت به تراشه‌های رایج دارد:

• CPU (واحد پردازش مرکزی): مغز کامپیوتر است و بیشتر وظایف پردازشی و کنترلی را انجام می‌دهد.
• GPU (واحد پردازش گرافیکی): پردازش‌های تخصصی‌تر را انجام می‌دهد و می‌تواند وظایف موازی زیادی را همزمان اجرا کند که شامل هوش مصنوعی نیز می‌شود.
• TPU (واحد پردازش تنسور): تراشه‌ای سفارشی و بهینه‌سازی شده توسط گوگل برای سرعت بخشیدن به محاسبات یادگیری ماشینی و هوش مصنوعی.

جنون جمع‌آوری تراشه‌های با عملکرد بالا و قرار دادن آن‌ها در مراکز داده، که جنسن هوانگ، رئیس انویدیا، آن‌ها را «کارخانه‌های هوش مصنوعی» می‌نامد، جنبه اصلی رونق هوش مصنوعی است. داستان‌هایی از التماس سرمایه‌گذاران برای دسترسی به این قطعات سیلیکونی مهندسی‌شده فراوان است. به عنوان مثال، ایلان ماسک و لری الیسون (رئیس اوراکل) اخیراً در یک شام، از جنسن هوانگ درخواست کردند تا تراشه‌های بیشتری به آن‌ها بفروشد.

لری الیسون: «شام را این‌گونه توصیف می‌کنم که من و ایلان از جنسن برای گرفتن GPU التماس می‌کردیم. لطفاً پول ما را بگیرید؛ نه، نه، بیشتر بگیرید. شما به اندازه کافی نمی‌گیرید. ما نیاز داریم که بیشتر بگیرید، لطفاً!»

این رقابت شدید برای دسترسی به تراشه‌های قدرتمند، محرک اصلی رونق هوش مصنوعی است و این تصور را تقویت می‌کند که تنها راه پیروزی، ادامه دادن به هزینه‌ها است.

رقابت بر سر تراشه‌ها و جنجال OpenAI

در حالی که شایعاتی درباره توسعه تراشه‌های هوش مصنوعی سفارشی (ASICs) توسط شرکت‌های دیگر برای رقابت با گوگل و انویدیا وجود دارد، سرمایه‌گذاری‌های OpenAI نیز در مرکز توجه قرار گرفته است.

این شرکت که با چت‌بات محبوب خود، ChatGPT، رشد فوق‌العاده‌ای داشته، قصد دارد تراشه‌های هوش مصنوعی سفارشی خود را طراحی کند. سم آلتمن، بنیانگذار آن، تعهدات مالی این شرکت را حدود ۱.۴ تریلیون دلار طی هشت سال آینده اعلام کرد و بر لزوم سرمایه‌گذاری در مقیاس‌بندی فناوری تأکید نمود.

او با رد دخالت دولت در بیمه کردن شرکت‌های هوش مصنوعی، اظهار داشت: «آنچه فکر می‌کنیم منطقی باشد، این است که دولت‌ها زیرساخت‌های هوش مصنوعی خود را بسازند (و مالکیت آن را داشته باشند).»

چالش‌های انرژی و زیرساخت

علاوه بر چالش‌های مالی و رقابتی، مسئله تأمین انرژی مورد نیاز برای هوش مصنوعی نیز نگرانی بزرگی است. طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول، تا سال ۲۰۳۰، مراکز داده در سراسر جهان تقریباً به اندازه کل مصرف برق هند در سال ۲۰۲۳، برق مصرف خواهند کرد. این در حالی است که دولت‌ها متعهد به اهداف تغییرات آب و هوایی هستند.

پیچای در پاسخ به این تضاد، می‌گوید: «فکر می‌کنم این امکان‌پذیر است. اما برای هر دولتی، از جمله بریتانیا، مهم است که نحوه توسعه زیرساخت‌ها، از جمله زیرساخت انرژی را مشخص کند. شما نمی‌خواهید یک اقتصاد را بر اساس انرژی محدود کنید. فکر می‌کنم این پیامدهایی خواهد داشت.»

درس‌های حباب دات‌کام ۲۰۰۰

تجربه حباب دات‌کام در سال ۲۰۰۰ نشان داد که حتی در سخت‌ترین سقوط‌ها، فاجعه برای همه تضمین‌شده نیست. به عنوان مثال، قیمت سهام آمازون در آن زمان به ۶ دلار سقوط کرد و ارزش بازار آن به ۴ میلیارد دلار رسید، اما ۲۵ سال بعد، ارزش آمازون به ۲.۴ تریلیون دلار رسیده است.

همین امر به ناچار در مورد شرکت‌هایی که تحت تأثیر ترکیدن احتمالی حباب هوش مصنوعی قرار می‌گیرند، صادق خواهد بود.

عامل دیگری که بسیاری در سیلیکون ولی را به نادیده گرفتن ریسک‌ها سوق می‌دهد، جذابیت «جایزه درخشان» نهایی است: دستیابی به هوش عمومی مصنوعی (AGI)، نقطه‌ای که ماشین‌ها با هوش انسان برابری می‌کنند، یا حتی فراتر از آن، رسیدن به هوش فوق‌العاده مصنوعی (ASI).

در نهایت، یک دیدگاه مهم در سیلیکون ولی این است که فارغ از حباب یا ترکیدن آن، تصویر بزرگتر، نبرد جهانی برای برتری در هوش مصنوعی بین ایالات متحده و چین است. در حالی که پکن توسعه را به‌صورت متمرکز تأمین مالی می‌کند، در ایالات متحده یک بازار آزاد آشفته اما مولد وجود دارد که منجر به آزمون و خطا در مقیاس بزرگ می‌شود.

در حال حاضر، ایالات متحده در حوزه سیلیکون (تراشه‌ها) بر چین برتری دارد. شرکت‌هایی مانند انویدیا با GPUها و گوگل با TPUهای خود می‌توانند با سرعت بیشتری در این طوفان حرکت کنند. اگرچه بسیاری از شرکت‌های دیگر شکست خواهند خورد، اما ردپای فیزیکی باقی‌مانده از این قدرت محاسباتی عظیم، ناگزیر اقتصاد، کار، یادگیری و تسلط جهانی در بقیه قرن ۲۱ را شکل خواهد داد.