<strong>تقابل نظامی آمریکا و ونزوئلا:</strong> توان دفاعی کاراکاس در برابر «ناو فورد» چقدر است؟

ورود ناو هواپیمابر فوق‌مدرن «یو‌اس‌اس جرالد فورد» به آب‌های آمریکای لاتین، فصل جدیدی از تنش‌های نظامی میان ایالات متحده و ونزوئلا را گشوده است. این بزرگ‌ترین نمایش قدرت نظامی آمریکا در منطقه از زمان حمله به پاناما در سال ۱۹۸۹ محسوب می‌شود و ابهامات جدی درباره نیت واشنگتن برای رویارویی با دولت نیکولاس مادورو ایجاد کرده است.

در حالی که مادورو نیز مانند رئیس‌جمهور وقت پاناما، با اتهام قاچاق مواد مخدر روبه‌رو است، کاراکاس نشانه‌های آشکاری از آماده‌سازی برای یک رویارویی احتمالی را بروز داده است.

اعزام بزرگ‌ترین و مدرن‌ترین ناو هواپیمابر جهان به نزدیکی سواحل ونزوئلا، از سوی برخی تحلیلگران به عنوان تشدید کارزار دولت آمریکا علیه «کارتل‌های مواد مخدر فعال در ونزوئلا» تلقی می‌شود. با این حال، شماری دیگر معتقدند این اقدام بخشی از استراتژی گسترده‌تر با هدف تضعیف یا حتی سرنگونی دولت مادورو است که پس از انتخابات جنجالی، نامشروع دانسته می‌شود.

در واکنش به این تهدید، وزیر دفاع ونزوئلا، از «استقرار گسترده» نیروهای نظامی و شبه‌نظامی در سراسر کشور خبر داد. او اعلام کرد که مادورو دستور استقرار حدود ۲۰۰ هزار سرباز را به عنوان بخشی از این عملیات صادر کرده است.

مادورو پیشتر مدعی شده بود که بیش از هشت میلیون نفر برای دفاع از ونزوئلا نام‌نویسی کرده‌اند و می‌تواند نیروی شبه‌نظامی با همین تعداد را مسلح کند. اما کارشناسان این ارقام را به شدت زیر سوال می‌برند.

جیمز استوری، نماینده پیشین امور ونزوئلا، می‌گوید: «این درست نیست. رقم واقعی بسیار پایین‌تر است. ارتش هم نرخ بالایی در فرار از خدمت دارد. ارتش ونزوئلا تنها سایه‌ای از گذشته است، اما این کشور برخی منابع منحصربه‌فرد در منطقه دارد.»

آمار و واقعیت نیروی نظامی

طبق گزارش موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، ترکیب نیروهای مسلح ونزوئلا به شرح زیر است:

• نیروی فعال: حدود ۱۲۳ هزار نفر
• نیروی شبه‌نظامی: ۲۲۰ هزار نفر
• نیروی ذخیره: ۸ هزار نفر

کارشناسان اشاره می‌کنند که ارتش ونزوئلا با مشکلاتی نظیر عدم آموزش منظم، فرسودگی تجهیزات و کمبود سلاح در میان شبه‌نظامیان مواجه است.

تجهیزات هوایی و برتری منطقه‌ای

با وجود ضعف‌های ساختاری، ونزوئلا همچنان به تجهیزات پیشرفته‌ای دسترسی دارد:

• حدود ۲۰ جنگنده سوخو (خریداری شده از روسیه در سال ۲۰۰۶).
• بیش از ده جنگنده اف-۱۶ (دریافت شده از آمریکا در دهه ۱۹۸۰).

استوری معتقد است که «جنگنده‌های سوخو از هر هواپیمای دیگری در منطقه (آمریکای لاتین) برترند و بعضی از آن‌ها هنوز عملیاتی‌اند.»

ونزوئلا برای تقویت توان دفاع هوایی خود، به سامانه‌های تسلیحاتی ساخت روسیه و ایران متکی است.

موشک‌های ضدهوایی روسی و پهپادهای ایرانی

مادورو در اوج تنش‌ها، از استقرار پنج‌هزار موشک ضدهوایی «ایگلا-اس» ساخت روسیه در «موقعیت‌های کلیدی» خبر داد. «ایگلا-اس» سامانه‌های دفاع هوایی قابل حمل با برد کوتاه هستند که توانایی هدف قرار دادن موشک‌های کروز، پهپادها و هواپیماهای کم‌ارتفاع را دارند.

علاوه بر این، ونزوئلا تنها کشور آمریکای جنوبی است که به پهپادهای تهاجمی مسلح مجهز شده است. این پهپادها که با نام‌های «آنتونیو خوزه د سوکره ۱۰۰ و ۲۰۰» شناخته می‌شوند، بر اساس نسخه‌های به‌روز‌شده پهپادهای ایرانی طراحی و ساخته شده‌اند.

سایر تجهیزات مهم ونزوئلا شامل موارد زیر است:

• خودروهای زرهی وی‌ان-۴ چینی.
• قایق‌های تندرو تهاجمی «پیکاپ-۳» ساخت ایران مجهز به پرتابگرهای موشک ضد کشتی.
• سامانه‌های موشکی زمین‌به‌هوای پانتسیر-اس۱ و بوک-ام۲ای ساخت روسیه.

شبکه دفاع هوایی: نقطه ضعف یا قوت؟

آندری سربین پونت، تحلیلگر روابط بین‌الملل، هشدار می‌دهد که بخش زیادی از این تجهیزات تنها روی کاغذ وجود دارد و بین توانایی‌های اعلام‌شده و تجهیزاتی که واقعاً عملیاتی هستند، تفاوت بزرگی است. او همچنین معتقد است که بخش بزرگی از شبکه دفاع ضد هوایی ونزوئلا با فناوری آمریکا «به سادگی قابل خنثی‌سازی» است، از جمله سامانه‌های قدیمی پیچورا ساخت روسیه.

او درباره موشک‌های ایگلا-اس می‌گوید: «رقم پنج هزار موشک درست است، اما فقط حدود ۷۰۰ پرتابگر ایگلا-اس در اختیار دارد که البته همچنان رقم بزرگی است و باید نگران آن بود، زیرا اگر به دست گروه‌های مسلح وابسته به دولت برسد، می‌تواند بسیار خطرناک باشد.»

بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که مادورو و حلقه نزدیکان او خود را برای نوعی «جنگ چریکی» آماده می‌کنند. هدف این راهبرد، تهدید به ایجاد بی‌ثباتی و آشوب در ونزوئلا پس از هرگونه حمله احتمالی آمریکا است.

وزیر کشور ونزوئلا، تهدید کرده است که کشورش آماده یک «جنگ طولانی» است و دولت مادورو به نیروهای مسلح دستور داده تا به ساکنان مناطق فقیر آموزش استفاده از سلاح بدهند.

مفهوم «مرحله‌بندی جنگ»

نیروی مسلح ملی ونزوئلا در ۲۵ سال گذشته بر اساس مفهوم نظامی «مرحله‌بندی جنگ» عمل کرده است. این مفهوم فرض می‌کند که درگیری به تدریج و در قالب چند فاز پیش می‌رود که در نهایت به «مقاومت مردمی طولانی‌مدت» می‌انجامد. در این مرحله نهایی، انتظار می‌رود نیروهای نظامی از هم پاشیده و دیگر گروه‌های اجتماعی، سلاح‌ها را در دست گرفته و علیه اشغال آمریکا جنگ چریکی به راه بیندازند.

با این حال، سفیر پیشین آمریکا، امکان پیوستن مردم به چنین کارزاری را بعید می‌داند و یادآوری می‌کند که مادورو «نه در میان نظامیان و نه در میان مردم محبوبیت چندانی ندارد.»

سربین پونت نیز در پایان تاکید می‌کند که اگرچه تسلیحات متعارف ونزوئلا در درگیری با یک کشور همسایه (مانند کلمبیا یا برزیل) می‌تواند مفید باشد، اما برای آمریکا «هیچ‌گونه تهدید جدی» ایجاد نمی‌کند.