قم؛ قطب تولید ۳۰ درصدی چوب کشور در تله خام‌فروشی و صادرات زیر یک میلیون دلار

استان قم، با وجود برخورداری از یکی از بزرگترین خوشه‌های تولید مبلمان و مصنوعات چوبی کشور، همچنان در سایه خام‌فروشی و عدم تکمیل زنجیره ارزش، از منافع اقتصادی شایسته خود بازمانده است. در دل کارگاه‌های قدیمی و شهرک‌های صنعتی این استان، بیش از ۳۰ درصد از مصنوعات چوبی ایران تولید می‌شود، اما سود اصلی این «هنرصنعت دیرینه» به‌جای کارگاه‌های قمی، در نمایشگاه‌های استان‌های دیگر مانند تهران، اصفهان و شیراز به دست می‌آید.

تناقض در قطب تولید؛ سهم ۳۰ درصدی با سود حداقلی

صنعت چوب و مبلمان در استان قم با بیش از چهار هزار واحد فعال و اشتغال‌زایی مستقیم برای حدود ۲۰ هزار نفر، یکی از قطب‌های مهم تولیدی کشور محسوب می‌شود. برآوردهای رسمی و غیررسمی نشان می‌دهد که سهم تولیدات قم از مصنوعات چوبی کشور بین ۳۰ تا ۳۵ درصد است.

با این حال، بخش عمده‌ای از تولیدات قم به‌صورت اسکلت خام و قطعات اولیه به سایر استان‌ها ارسال می‌شود تا فرآیند تکمیل، بسته‌بندی، برندسازی و فروش نهایی در آنجا انجام گیرد. این چرخه ناقص، عملاً ارزش افزوده را از قم خارج کرده و این استان را در تله خام‌فروشی نگه داشته است.

موانع ساختاری توسعه صنعت چوب قم

فعالان و مسئولان استان مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و زیرساختی را عامل اصلی عقب‌ماندگی قم از رقبا می‌دانند:

• مشکلات شهرک صنعتی ثامن: شهرک صنعتی ثامن که از سال ۱۳۹۲ برای استقرار واحدها در نظر گرفته شده، به دلیل کوچک‌مقیاس بودن بسیاری از کارگاه‌ها و نداشتن توان مالی برای حضور، و همچنین نبود راه دسترسی مناسب، به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است.
• فقدان برند واحد و برندسازی: کم‌توجهی به برندسازی و نیازهای بازار، صنعت قم را نسبت به شهرهایی مانند ملایر که دیرتر وارد عرصه شدند اما بر برندینگ تمرکز کردند، عقب انداخته است.
• ضعف در آموزش و فناوری: نبود آموزش‌های تخصصی و به‌روزرسانی فناوری‌های تولید، مانع مهمی در مسیر ارزآوری و رونق اقتصادی شده است.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان قم با اشاره به فعالیت بیش از ۴۰۰۰ واحد صنفی در این حوزه، تأکید کرد: «نبود زیرساخت‌های مناسب برای فرآوری نهایی، فقدان برند واحد، کم‌توجهی به آموزش‌های تخصصی و غیبت در بازارهای بین‌المللی، صنعت چوب قم را در چرخه خام‌فروشی نگه داشته‌اند.»

سهم ناچیز قم از صادرات ملی

یکی از تلخ‌ترین واقعیت‌های این صنعت، سهم بسیار پایین قم از صادرات ملی است. در حالی که حجم کل صادرات چوب و مبلمان کشور به مرز ۵۰ میلیون دلار می‌رسد، سهم استان قم کمتر از یک میلیون دلار است. این فاصله چشمگیر، ضرورت بازنگری جدی در رویکردهای صادراتی را گوشزد می‌کند.

برنامه‌های حمایتی استانداری و شرکت شهرک‌های صنعتی

در راستای رفع این موانع، مسئولان استان اقداماتی را در دستور کار قرار داده‌اند:

1. تخصیص خط اعتباری: معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری قم از تخصیص یک خط اعتباری به ارزش ۱۰۰ میلیارد تومان برای حمایت از فعالان صنعت چوب خبر داده است.
2. تأمین زیرساخت نمایشگاهی: برای رفع دغدغه نبود فضای نمایشگاهی، استانداری سه هکتار زمین در ابتدای محور پرتردد قم–تهران اختصاص داده است. این اقدام گامی مؤثر برای معرفی برند واحد صنعت چوب قم خواهد بود.
3. تقویت تشکل‌ها: تشکیل انجمن تخصصی صنایع چوب استان در اولویت برنامه‌های شرکت شهرک‌های صنعتی قرار گرفته تا زمینه هم‌افزایی و تبادل تجربه میان تولیدکنندگان فراهم شود.

کارشناسان معتقدند که صنعت چوب قم، با پشتوانه نیروی انسانی ماهر، پتانسیل تبدیل شدن به یکی از قطب‌های صادراتی کشور را دارد. تحقق این چشم‌انداز، نیازمند تدوین نقشه‌راه دقیق، حمایت‌های هدفمند دولتی، تکمیل زنجیره ارزش و حضور مؤثر در بازارهای بین‌المللی است تا قم از تولیدکننده خام به صادرکننده ارزش‌افزوده تبدیل شود.