هشدار مرکز پژوهش‌های مجلس درباره حذف چهار صفر: پرهزینه و بی‌فایده بدون کنترل تورم

با وجود تصویب لایحه حذف چهار صفر از پول ملی در مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان، اجرای این سیاست پولی با انتقادات جدی از سوی بازوی تحقیقاتی پارلمان روبه‌رو شده است. مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی هشدار داده که این اقدام در غیاب اصلاحات ساختاری و برنامه‌های کنترل تورم، نه تنها منافعی ندارد بلکه هزینه‌های سنگینی را بر اقتصاد کشور تحمیل خواهد کرد.

هشدار مرکز پژوهش‌ها: حذف صفر بدون اصلاحات، بی‌فایده و پرهزینه

نمایندگان مجلس در مهرماه سال جاری، حذف چهار صفر از پول ملی را به تصویب رساندند و متعاقباً شورای نگهبان عدم مغایرت این لایحه با موازین شرع و قانون اساسی را اعلام کرد. با این حال، گزارش اخیر مرکز پژوهش‌های مجلس به بررسی دقیق منافع و هزینه‌های این سیاست پرداخته و نتایج قابل تأملی را ارائه داده است.

این گزارش تأکید می‌کند که در شرایط کنونی، هیچ‌گونه اصلاحات و برنامه اساسی برای کنترل تورم وجود ندارد که بتواند از محل تغییر واحد پول ملی، آثار روانی مثبتی ایجاد کند. در نتیجه، تحمیل هزینه‌های مربوط به حذف چهار صفر از پول ملی، در وضعیت فعلی اقتصاد کشور و با توجه به نبود منافع قابل‌اعتنا، اقدام مناسبی ارزیابی نمی‌شود. همچنین، با وجود طولانی شدن اعداد و ارقام، اقتصاد کشور تاکنون در حوزه محاسبات حسابداری و گزارش‌دهی با چالش جدی مواجه نشده است که توجیه‌کننده این تغییر باشد.

هزینه‌های گسترده و سرنوشت نامعلوم تأمین مالی

بررسی کارشناسان نشان می‌دهد که اجرای سیاست حذف صفر در وضعیت فعلی اقتصاد ایران، منافع قابل‌توجهی به همراه ندارد و اجرای آن می‌تواند هزینه‌های سنگینی را به کشور تحمیل کند. این هزینه‌ها مجموعه‌ای گسترده از اقدامات زیرساختی و اجرایی را شامل می‌شود:

• تغییر استانداردهای حسابداری و نظام گزارش‌دهی در سطح ملی.
• اطلاع‌رسانی گسترده به عموم شهروندان و فعالان اقتصادی.
• یکپارچه‌سازی داده‌ها و سامانه‌های مالی و بانکی.
• جمع‌آوری و جایگزینی اسکناس‌ها و مسکوکات قدیمی.

نکته مهم این است که در لایحه پیشنهادی، هیچ اشاره‌ای درباره محل تأمین مالی این هزینه‌های گسترده نشده است، که خود بر ابهامات و نگرانی‌ها می‌افزاید.

ابهام در واحد پول و سردرگمی عمومی

یکی از نقدهای اساسی که بر این طرح وارد شده، نحوه حذف چهار صفر و در عین حال حفظ عنوان «ریال» به‌عنوان واحد پول ملی است. کارشناسان معتقدند این اقدام می‌تواند موجب ابهام شهروندان و افزایش هزینه‌های دوره گذار شود. برای درک بهتر این سردرگمی، توجه به تفاوت‌های زیر ضروری است:

اگر چهار صفر حذف و «تومان» جایگزین شود: هر ده‌هزار ریال فعلی، معادل یک تومان جدید خواهد بود.

اگر چهار صفر حذف و عنوان «ریال» حفظ شود: هر هزار تومان فعلی معادل یک ریال جدید خواهد شد.

این وضعیت اخیر، محاسبات روزمره مردم را با سردرگمی جدی مواجه خواهد کرد و نیازمند شفاف‌سازی فوری در فرآیند اجرا است.

تجربه جهانی و شرط موفقیت اصلاحات پولی

بررسی تجربه کشورهایی که پیش از این دست به اصلاح پولی (حذف صفر) زده‌اند، نشان می‌دهد این سیاست تنها زمانی می‌تواند به نتایج مطلوب برسد که در مرحله نهایی و پس از اجرای اصلاحات اساسی اقتصادی و کنترل تورم انجام شود. در غیر این صورت، شکست آن حتمی است.

تجربه جهانی در این زمینه، دو مسیر متفاوت را نشان می‌دهد:

افزون بر این، در شرایطی که کشور با تورم‌های بالا و مزمن روبه‌رو است، جامعه ممکن است حذف صفر را نشانه‌ای از تشدید مشکلات تورمی تعبیر کند که خود موجب افزایش انتظارات تورمی و وخامت بیشتر اوضاع خواهد شد.