گزارش ITU: ۲.۲ میلیارد نفر از اینترنت محرومند؛ شکاف دیجیتال با تفاوت ۸ برابری مصرف داده

سال ۲۰۲۵ میلادی با پیوستن بیش از ۲۴۰ میلیون نفر کاربر جدید، نقطه عطفی در تاریخ ارتباطات جهانی محسوب می‌شود و تعداد کل استفاده‌کنندگان از شبکه جهانی اینترنت را به رقم ۶ میلیارد نفر رساند. این دستاورد، پیشرفت چشمگیر در گسترش زیرساخت‌ها و پوشش دیجیتال را نشان می‌دهد؛ اما گزارش جدید اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) ابعاد نگران‌کننده‌ای از نابرابری‌های پایدار در سه حوزه کلیدی کیفیت اتصال، مقرون‌به‌صرفه بودن خدمات و همچنین سطح مهارت‌های دیجیتال را آشکار کرده است.

این محدودیت‌ها عملاً ۲.۲ میلیارد نفر از جمعیت جهان را که اکثریت قاطع آن‌ها در کشورهای با درآمد کم و متوسط زندگی می‌کنند، از بهره‌مندی کامل از پتانسیل‌های فناوری‌های دیجیتال محروم ساخته و شکاف دیجیتال را عمیق‌تر می‌کند.

نابرابری‌های سه‌گانه: کیفیت، هزینه و مهارت

در شرایطی که فناوری‌های پیشرفته‌ای نظیر هوش مصنوعی به شکلی فزاینده در زندگی مردم نفوذ کرده است، عدم دسترسی ۲.۲ میلیارد نفر به اینترنت مانند یک زنگ خطر جدی عمل می‌کند. این شکاف فاحش، لزوم سرمایه‌گذاری گسترده بر توسعه زیرساخت‌های دیجیتال پایدار، ارائه خدمات ارتباطی با قیمت‌های مقرون‌به‌صرفه و ارتقاء سطح مهارت‌ها و سواد دیجیتال را برجسته می‌سازد.

دیرین بوگدان مارتین، دبیرکل اتحادیه بین‌المللی مخابرات تأکید کرده است: «در جهانی که فناوری‌های دیجیتال از یک ابزار لوکس به اصلی ضروری در زندگی روزمره بدل شده‌اند، تمامی افراد باید بدون استثنا فرصت برابر برای بهره‌مندی از مزایای بی‌شمار آنلاین بودن را داشته باشند.»

او خاطرنشان ساخت که تعریف شکاف‌های دیجیتال امروزی دیگر صرفاً به دسترسی داشتن یا نداشتن محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد پیچیده‌تری همچون سرعت اتصال، قابلیت اطمینان، مقرون‌به‌صرفه بودن هزینه‌ها و مهارت‌های لازم برای استفاده مؤثر از فناوری را نیز در بر می‌گیرد.

شکاف نسل پنجم (5G) و مصرف نابرابر داده

گزارش ITU به طور خاص بر تشدید شکاف‌های کیفی ناشی از گسترش نامتوازن فناوری‌های پیشرفته تلفن همراه، به ویژه نسل پنجم (5G) تأکید می‌کند. تخمین‌ها نشان می‌دهد که هم‌اکنون حدود ۳ میلیارد نفر در سراسر جهان از خدمات اینترنت 5G استفاده می‌کنند که معادل تقریباً یک سوم کل اشتراک‌های اینترنت پرسرعت همراه است.

با این حال، دسترسی به این فناوری همچنان به شدت نابرابر است. در حالی که پیش‌بینی می‌شود شبکه‌های نسل پنجم تا ۵۵ درصد از جمعیت جهان را تحت پوشش قرار دهند، تفاوت پوشش در کشورهای مختلف فاحش است:

• کشورهای با درآمد بالا: پوشش 5G به ۸۴ درصد از جمعیت می‌رسد.
• کشورهای با درآمد کم: این میزان پوشش به تنها ۴ درصد سقوط می‌کند.

مصرف داده: تفاوت ۸ برابری

نابرابری‌های دیجیتال تنها به دسترسی اولیه محدود نمی‌شود، بلکه خود را در الگوهای استفاده و میزان مصرف داده نیز نشان می‌دهد. یک کاربر معمولی در کشورهای با درآمد بالا، به طور متوسط نزدیک به هشت برابر بیشتر از یک کاربر در کشورهای با درآمد پایین داده تلفن همراه مصرف می‌کند.

این گزارش تأکید می‌کند که مقرون‌به‌صرفه بودن خدمات اینترنتی و سطح مهارت‌های دیجیتال، همچنان دو مانع اساسی هستند. در حدود ۶۰ درصد از کشورهای با درآمد کم و متوسط، دسترسی به اینترنت همچنان به دلیل هزینه‌های بالا، گران و دور از دسترس بخش قابل توجهی از جمعیت باقی مانده است.

چالش مهارت‌ها و ابعاد اجتماعی شکاف دیجیتال

اکثریت قاطع کاربران اینترنت در حال حاضر تنها دارای مهارت‌های اولیه دیجیتال هستند. این در حالی است که قابلیت‌های پیشرفته‌تر و حیاتی‌تر، نظیر ایمنی و امنیت آنلاین، توانایی حل مسئله از طریق ابزارهای دیجیتال و مهارت تولید محتوای دیجیتال با سرعت بسیار کندتری در حال توسعه هستند.

کاسماس لاکیسون زاوازاوا، مدیر دفتر توسعه مخابرات اتحادیه بین‌المللی مخابرات، تأکید کرد که داده‌های قابل اعتماد و دقیق برای تدوین سیاست‌های دیجیتال مؤثر و کارآمد ضروری است تا اطمینان حاصل شود که هیچ‌کس از قافله پیشرفت دیجیتال عقب نماند.

تفاوت دسترسی بر اساس درآمد، جنسیت و موقعیت مکانی

یافته‌های گزارش ارتباط تنگاتنگ توسعه دیجیتال با عوامل اقتصادی، جنسیتی و موقعیت مکانی را نشان می‌دهد. در بعد جنسیتی، مردان (۷۷ درصد) بیشتر از زنان (۷۱ درصد) آنلاین هستند و از نظر موقعیت مکانی نیز جمعیت‌های شهری (۸۵ درصد) نرخ اتصال بسیار بالاتری نسبت به ساکنان روستایی (۵۸ درصد) دارند.

تفاوت دسترسی به اینترنت بر اساس درآمد ملی و جنسیت: