رشد ۶۰ درصدی درآمد شرکت‌های دانش‌بنیان: جهش ۱۱۴۷ به ۱۸۵۵ همت در سال ۱۴۰۳

تحولات و ماموریت‌های کلان اقتصاد دانش‌بنیان

اسفندیار اختیاری، معاون سیاستگذاری و توسعه معاونت علمی، ضمن تشریح سیر تحول علم، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان در کشور، به چهار نسل توسعه این زیست‌بوم اشاره کرد:

• نسل اول (بعد از جنگ تا دهه ۷۰): تمرکز بر توسعه آموزش عالی و انتشارات علمی.
• نسل دوم (دهه ۸۰): تمرکز بر توسعه زیرساخت‌ها، ساختارهای حاکمیتی و ارتقای فناوری‌های نوظهور.
• نسل سوم (دهه ۹۰): در دستور کار قرار گرفتن خلق ثروت از دانش به واسطه شرکت‌های دانش‌بنیان.
• نسل چهارم: دانش‌بنیانی اقتصاد به عنوان سرلوحه اصلی.

شش ماموریت اصلی معاونت علمی

وی در ادامه، شش ماموریت کلان این معاونت را برشمرد که شامل موارد زیر است:

• ارتقای هوشمندی سیاستی و تنظیم‌گری اقتصاد دانش‌بنیان.
• توسعه سرمایه انسانی و زیرساخت‌های پژوهش، فناوری و نوآوری.
• توسعه فناوری‌های راهبردی و تحول‌آفرین.
• توسعه بازار و تقویت زنجیره ارزش بخش‌های اولویت‌دار کشور.
• توسعه کسب و کارهای دانش‌بنیان و خلاق.
• ارتقاء تعاملات بین‌المللی علم، فناوری و نوآوری.

جامعه هدف این معاونت، متخصصان و نخبگان، هسته و تیم‌های نخبگانی، شرکت‌های دانش‌بنیان، صنایع کشور و دستگاه‌های اجرایی هستند.

ضرورت و دستاوردهای قانون جهش تولید دانش‌بنیان

معاون سیاست‌گذاری و توسعه معاونت علمی، بر ضرورت تصویب «قانون جهش تولید دانش‌بنیان» تاکید کرد و محورهای اصلی آن را توسعه بازار محصولات، توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز و تقویت ابزارهای تامین مالی دانست. از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای این قانون می‌توان به برگزاری ۵ جلسه شورای راهبری فناوری‌ها، ۶۱ جلسه کارگروه دائمی شورا و تصویب ۱۲ دستورالعمل اجرایی اشاره کرد.

آمار و دستاوردهای چشمگیر شرکت‌های دانش‌بنیان

رشد ۶۰ درصدی درآمد و اشتغال‌زایی نیم میلیونی

تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، گزارشی از وضعیت کنونی این شرکت‌ها ارائه داد. طبق این گزارش، در حال حاضر ترکیب شرکت‌ها به شرح زیر است:

این زیست‌بوم تاکنون برای ۵۳۳ هزار نفر اشتغال‌زایی داشته، ۲۰۷ میلیارد دلار صادرات و مجموعاً ۱۷۵۰۰ محصول دانش‌بنیان ارائه کرده است.

درآمد شرکت‌های دانش‌بنیان در سال مالی ۱۴۰۲ از ۱۱۴۷ همت به ۱۸۵۵ همت در سال مالی ۱۴۰۳ رسیده است که نشان‌دهنده رشد چشمگیر ۶۰ درصدی است.

طرح تولیدات بار اول و کاهش ارزبری

در خصوص طرح «تولیدات بار اول»، از مهرماه ۱۴۰۳ تاکنون ۳۶ قرارداد به ارزش ۲۵۶ میلیون دلار منعقد شده است. نکته قابل توجه این است که هر یک دلار قرارداد تولید بار اول به طور میانگین ۵ تا ۱۵ دلار کاهش ارزبری برای کشور به همراه دارد.

عملکرد حوزه‌های بین‌الملل و فناوری‌های راهبردی

توانمندسازی صادراتی و همکاری‌های بین‌المللی

حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی، توسعه کسب‌وکار بین‌المللی و همکاری با متخصصان ایرانی خارج از کشور را از اقدامات اصلی این سازمان برشمرد. از ابتدای مهر سال ۱۴۰۳، ۱۲۵۲ شرکت دانش‌‎بنیان و خلاق خدمات توانمندسازی صادراتی دریافت کرده‌اند. همچنین، ۹۶۷ میلیارد و ۲۳۵ میلیون ریال حمایت صادراتی بلاعوض و ۸۵۰ میلیارد ریال تسهیلات به این شرکت‌ها اختصاص یافته است.

از دیگر اقدامات مهم این سازمان می‌توان به میزبانی از ۱۹ هیئت عالی رتبه دولتی خارجی، ۳۱ هیئت خصوصی و ۹۹۱ تاجر بین‌المللی، و ۷۷۲ همکاری با متخصصان و فناوران ایرانی خارج از کشور اشاره کرد.

دستاوردهای نخستین نمایشگاه فناوری‌های روزآمد ایران («فرِّ ایران»)

سعید سرکار، رئیس مرکز توسعه فناوری‌های راهبردی، گزارشی از دستاوردهای نمایشگاه «فرِّ ایران» ارائه کرد. محصولاتی که در این نمایشگاه عرضه شدند، پس از ارزیابی‌های دقیق در سه لایه (نوآورانه بودن، تائیدیه عملکرد در مقیاس صنعتی و تاثیرگذاری اقتصادی، اجتماعی یا استراتژیک) مجوز حضور یافتند. از ۴۲۸ شرکت و ۶۵۰ محصول بررسی شده، نهایتاً ۸۰ محصول برای ارائه تایید شدند.

توزیع محصولات نمایشگاه بر اساس حوزه به شرح زیر است:

• حوزه سلامت: ۳۲ درصد
• حوزه نفت و صنایع وابسته: ۳۰ درصد
• حوزه آب، نساجی، خودرو، معدن و تجهیزات آزمایشگاهی: ۱۰ درصد
• حوزه هوش مصنوعی و نرم‌افزار: ۱۱ درصد
• حوزه صنعت برق: ۱۲ درصد
• حوزه کشاورزی: ۵ درصد

مجموع سهم بازار داخل سالانه این محصولات بیش از ۱۱۰ همت، ظرفیت کاهش ارزبری سالانه بیش از ۱.۳۵۰ میلیارد دلار و کاهش هزینه‌های دولت ناشی از بهینه‌سازی فرآیندها بیش از ۲۰۰ همت برآورد شده است.

توسعه زیرساخت‌ها و هوش مصنوعی

امیر یونسیان، مدیر شبکه آزمایشگاهی کشور، اهداف این شبکه را اشتراک‌گذاری، تسهیل در دسترسی، استانداردسازی و افزایش بهره‌وری زیرساخت‌های آزمایشگاهی دانست.

عمادالدین فاطمی‌زادگان، دبیر دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، نیز به اقدامات این حوزه اشاره کرد که شامل «طرح ملی ایران دیجیتال و آموزش یک میلیون دانش‌آموز»، تدوین سرفصل‌های آموزشی هوش مصنوعی کاربردی، یارانه حمایت از تامین زیرساخت پردازش سریع، ایجاد سکوی ملی متن باز هوش مصنوعی و توسعه دستیاران هوش مصنوعی دولت است.