رصد دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای «3I/ATLAS» توسط ناسا در نزدیکی مریخ؛ سومین بازدیدکننده تأیید شده

عبور سریع و تاریخی دنباله‌دار مرموز «3I/ATLAS» از کنار سیاره مریخ، فرصتی بی‌نظیر برای کاوشگرهای ناسا فراهم آورد تا نگاهی نادر به شیمی و ترکیب یک جرم میان‌ستاره‌ای داشته باشند؛ داده‌هایی که جمع‌آوری آن‌ها از زمین غیرممکن است.

سومین بازدیدکننده میان‌ستاره‌ای

دنباله‌دار «3I/ATLAS» که تصاویر دقیق آن به تازگی توسط سازمان فضایی ناسا منتشر شده، سومین بازدیدکننده میان‌ستاره‌ای تأیید شده‌ای است که تا کنون وارد منظومه شمسی ما شده است. این جرم کیهانی در ماه اکتبر ۲۰۲۵ با سرعتی بالا از کنار مریخ عبور کرد و چندین فضاپیما را قادر ساخت تا آن را از نزدیک مطالعه کنند.

دانشمندان تأکید می‌کنند که این پرواز نزدیک، منبع ارزشمندی از داده‌ها را فراهم کرده است که در حالت عادی امکان دریافت آنها از تلسکوپ‌های زمینی وجود ندارد.

ردیابی توسط سه مأموریت مریخی

سه مأموریت فعال در مریخ، مسیر این دنباله‌دار را با دقت ردیابی کردند. مدارگرد شناسایی مریخ (MRO) ناسا، دوربین پرقدرت خود، یعنی HiRISE، را از سطح مریخ دور کرده و روی این هدف پرسرعت قفل کرد.

• دنباله‌دار از فاصله حدود ۱۹ میلیون مایلی از فضاپیما عبور کرد.
• دوربین HiRISE موفق به ثبت یک توپ روشن و پیکسلی از گرد و غبار و یخ شد.
• محققان در حال بررسی این تصاویر برای تعیین اندازه هسته «3I/ATLAS» هستند.
• هدف دیگر، درک شکل و رنگ ذرات موجود در ابر برجای مانده از عبور دنباله‌دار است.

شین بیرن، محقق ارشد HiRISE، اظهار داشت: «مشاهدات اجرام میان‌ستاره‌ای هنوز آنقدر نادر است که ما در هر مورد چیز جدیدی یاد می‌گیریم.»

تحلیل شیمیایی با فضاپیمای MAVEN

فضاپیمای «MAVEN» ناسا نیز به مدت ۱۰ روز به ردیابی این دنباله‌دار پرداخت و داده‌های حیاتی را جمع‌آوری کرد. طیف‌سنج فرابنفش این فضاپیما طول موج‌های متعددی را ثبت کرد و نماهایی با وضوح بالا از هیدروژن موجود در دُم دنباله‌دار ارائه داد.

این اندازه‌گیری‌ها به محققان کمک می‌کند تا:

1. ترکیب کلی دنباله‌دار را مطالعه کنند.
2. میزان آزادسازی بخار آب توسط آن را تخمین بزنند.
3. نسبت دوتریوم به هیدروژن را تعیین کنند که می‌تواند سرنخ‌هایی از چگونگی شکل‌گیری و تکامل دنباله‌دار قبل از ورود به فضای میان‌ستاره‌ای بدهد.

همچنین، با نزدیک شدن دنباله‌دار به مریخ، محققان موفق به ترسیم نقشه هیدروژن و هیدروکسیل شدند.

بازگشت به فضای میان‌ستاره‌ای

در حال حاضر، ستاره‌شناسان روی زمین نیز همچنان در حال رصد «3I/ATLAS» هستند، در حالی که این جرم کیهانی عمیق‌تر به درون منظومه شمسی حرکت می‌کند. این دنباله‌دار در فاصله حدود ۱۹۰ میلیون مایلی از زمین قرار دارد و انتظار می‌رود در اواسط دسامبر ۲۰۲۵ به نزدیکترین نقطه خود به زمین برسد؛ فاصله‌ای معادل ۱۶۷ میلیون مایل.

پس از رسیدن به این نقطه، دنباله‌دار مسیر بازگشت خود به فضای میان‌ستاره‌ای را در پیش خواهد گرفت. دانشمندان اعلام کرده‌اند که انتظار نمی‌رود این دنباله‌دار بار دیگر به منظومه شمسی ما بازگردد.