یکم آذر؛ روز نکوداشت اصفهان و تجلی قدرت کنشگری فرهنگی و مردمی

کنشگری مدنی و هویت اصفهان

انتخاب و پاسداشت این روز همواره به دور از دخالت‌های حاکمیتی و بخشنامه‌های رسمی بوده است. در سال‌های گذشته، کنشگران مدنی اعم از فعالان فرهنگی، هنری و محیط زیستی به طور خودجوش و در قالب گردهمایی‌ها، برنامه‌های آیینی، تورهای روایتگری و مجامع کوچک محلی، آن را ارج نهاده‌اند.

این روز بهانه‌ای است برای پرداختن به هرآنچه اصفهان را در عرصه‌های گوناگون بالنده کرده و در عین حال، آسیب‌شناسی مسائلی که پایداری شهر را دچار مشکل ساخته است. اهمیت یکم آذر بیش از آنکه در گذشته شهر ریشه داشته باشد، در کنش اجتماعی امروز شهروندان اصفهان معنا می‌یابد؛ خودجوشی‌ای که نشان‌دهنده تعهد اجتماعی عمیق نسبت به حفظ هویت و آینده اصفهان است.

یکم آذر به بستری تبدیل شده است برای اینکه همه دوستداران اصفهان، از هنرمندان و فعالان فرهنگی گرفته تا دانشجویان و انجمن‌های مردم‌نهاد، با صدای بلند درباره مسائل شهرشان گفت‌وگو کنند و برای آن احساسات مشترک بسازند.

در شرایطی که مشارکت اجتماعی یکی از مهم‌ترین نیازهای شهرهای بزرگ محسوب می‌شود، یکم آذر نمونه‌ای موفق از قدرت حرکت‌های فرهنگی مردمی است که بدون تکیه بر ساختار رسمی، اما با اتکا به فرهنگ مشترک و تجربه زیسته شهروندان، زنده و پویا باقی مانده است.

مجموعه برنامه‌های گرامیداشت روز و هفته اصفهان

همچون سال‌های گذشته، به مناسبت پاسداشت روز و هفته نکوداشت اصفهان، مجموعه‌ای از برنامه‌های فرهنگی و تخصصی در سطح شهر برگزار می‌شود:

• همایش روز نکوداشت اصفهان: پانزدهمین دوره این همایش که با مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد حوزه میراث فرهنگی، محیط زیست و معماری و دانشگاه‌ها برگزار می‌شود، در شامگاه ششم آذر برگزار خواهد شد.
• «شب اصفهان» از سری «شب‌های بخارا»: این برنامه به همت علی دهباشی و جمعی از اصفهان‌شناسان، در شامگاه سی‌ام آبان به میزبانی یکی از نهادهای فرهنگی شهر برگزار می‌شود.
• رونمایی «دانشنامه اصفهان»: این دانشنامه که توسط پژوهشگران حوزه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی تدوین شده، در پنجم آذر در کتابخانه مرکزی معرفی خواهد شد.
• گفت‌وگو درباره کتاب «پایداری ایرانی»: این نشست با حضور فعالان حوزه محیط زیست، در تاریخ یکم آذر در پردیس سینمایی سیتی سنتر اصفهان برگزار می‌گردد.
• گردهمایی تخصصی: گردهمایی در دانشگاه هنر اصفهان و عمارت توحید خانه در چهارم آذر به موضوعات مهم شهرسازی و زاینده‌رود خواهد پرداخت.

ریشه تاریخی انتخاب «یکم آذر» و نماد شهر

انتخاب یکم آذر به عنوان روز نکوداشت اصفهان، پیوندی عمیق با تاریخ و معماری شهر دارد. احداث باروی اصفهان در دوران رکن‌الدوله دیلمی هم‌زمان با آغاز برج قوس (آذر) بوده و در عصر صفوی نیز، آذر، زمان آغاز ساخت بازار قیصریه قرار گرفت.

این پیوند زمانی و معماری در نهایت در نماد شهر نیز جلوه یافت. سال‌ها پیش، عباس بهشتیان، پژوهشگر اصفهان، پیشنهاد کرد که نگاره منقوش بر سردر قیصریه که شمایلی برگرفته از صورت فلکی قوس است، به عنوان نماد اصفهان شناخته شود. این دیدگاه توسط دکتر لطف‌الله هنرفر، اصفهان‌شناس برجسته، تقویت شد.

سرانجام، در سال ۱۳۸۴، شورای اصفهان‌شناسان با رأی اکثریت، علاوه بر تعیین یکم آذر به عنوان روز نکوداشت، نقش قوس قیصریه را نیز به عنوان نماد رسمی شهر برگزید.