افزایش ۱۰ برابری دمای شب در شهرهای بزرگ جهان؛ خطر پنهان بحران گرمای ۲۴ ساعته

در حالی که توجه رهبران جهان معطوف به حفظ آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد توافق‌نامه پاریس است، یک تحلیل علمی جدید پرده از یک خطر پنهان برداشت: دمای حداقل شبانه در بسیاری از ۱۰۰ شهر بزرگ جهان، تا ۱۰ برابر سریع‌تر از میانگین دمای روز در حال افزایش است. این یافته‌ها، که حاصل یک مطالعه جامع سه‌دهه‌ای است، نشان می‌دهد که گرمای شدید دیگر تنها یک چالش روزانه نیست، بلکه یک بحران ۲۴ ساعته است.

یافته‌های کلیدی یک مطالعه ۳۰ ساله

این مطالعه در مقیاس جهانی توسط تیمی از دانشمندان برجسته بین‌المللی و به رهبری سازمان غیرانتفاعی «تاب‌آوری اقلیمی برای همه» انجام شده است. محققان داده‌های آب و هوایی سه دهه (۱۹۹۴ تا ۲۰۲۴) را تحت دو الگوی آب و هوایی بسیار خطرناک بررسی کردند: شرایط گرمسیری خشک (گرم و خشک) و شرایط گرمسیری مرطوب (گرم و مرطوب).

شب‌های گرم‌تر و کاهش دامنه دمای روزانه

نتایج تحلیل حاکی از آن است که ۸۳ درصد از شهرهای مورد بررسی، دمای شبانه پایدار و بالاتری را در طول خطرناک‌ترین گرمای تابستان تجربه می‌کنند. این پدیده که به عنوان «کاهش دامنه دمای روزانه» شناخته می‌شود، به این معناست که شکاف بین بالاترین دمای روز و پایین‌ترین دمای شب به سرعت در حال کاهش است. در نتیجه، شهرها در تمام طول شبانه‌روز گرم می‌مانند و ساکنان پس از غروب آفتاب، فرصت کمی برای خنک شدن می‌یابند.

افزایش سریع‌تر دمای شب

در برخی شهرها، سرعت افزایش حداقل دمای شبانه در طول رویدادهای گرمای شدید، بسیار بیشتر از میانگین دمای روزانه است. دکتر لری کالکشتاین، اقلیم‌شناس و رهبر این مطالعه، تأکید کرد که پیش از این تحلیل، سرعت افزایش گرمای شبانه در خطرناک‌ترین توده‌های هوا ناشناخته بود.

«برای ما بسیار مهم است که بفهمیم گرمای تابستان - که مردم را راهی اورژانس می‌کند - چگونه در حال تغییر است و وقتی در مورد آن صحبت می‌کنیم، چه چیزی را نادیده می‌گیریم.»

برای مثال، در ملبورن استرالیا، دمای شبانه در شرایط خشک گرمسیری هر ۵.۳۶ سال ۱ درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد؛ در حالی که در دبی امارات، دمای شبانه در شرایط مرطوب گرمسیری هر ۸.۸۱ سال ۱ درجه سانتیگراد افزایش یافته است.

افزایش جهانی در الگوهای آب و هوایی خطرناک

محققان همچنین افزایش چشمگیری در فراوانی خطرناک‌ترین الگوهای آب و هوایی ثبت کردند:

• فراوانی انواع آب و هوای گرمسیری مرطوب در سطح جهان طی دوره ۳۰ ساله، ۳۷ درصد افزایش یافته است. تقریباً ۵۰ درصد از این افزایش در آمریکای مرکزی و جنوبی، اقیانوسیه و آفریقا رخ داده است.
• فراوانی الگوهای آب و هوایی گرمسیری خشک در سطح جهان ۱۳ درصد افزایش یافته است. بیشترین افزایش در استرالیا مشاهده می‌شود، جایی که این شرایط ۲۹ درصد بیشتر شده است.

کاهش شکاف دمایی در مناطق مختلف

در شرایط آب و هوای مرطوب گرمسیری، شهرهایی نظیر آبادان، سئول، پاریس و شهر کویت شدیدترین کاهش در اختلاف دمای روز و شب را تجربه می‌کنند. این وضعیت نشان‌دهنده شب‌های گرم‌تر و بار گرمایی پایدارتر ۲۴ ساعته است. تفکیک منطقه‌ای شهرهایی که دامنه دمای روزانه آن‌ها کاهش می‌یابد، به شرح زیر است:

در شرایط خشک گرمسیری نیز شهرهایی مانند ملبورن، قاهره، کویت سیتی و سانتیاگو بیشترین کاهش را در شکاف دمای روز و شب نشان می‌دهند:

• آفریقا: ۱۰ شهر از ۱۴ شهر
• آسیا: ۱۳ شهر از ۲۲ شهر
• آمریکای مرکزی و جنوبی: ۷ شهر از ۱۱ شهر
• اروپا: ۴ شهر از ۶ شهر
• خاورمیانه: ۶ شهر از ۷ شهر
• آمریکای شمالی: ۱۱ شهر از ۱۴ شهر
• اقیانوسیه: ۵ شهر از ۹ شهر

تهدید پنهان سلامتی پس از تاریکی هوا

دمای بالای شب مانع از خنک شدن بدن انسان می‌شود و خطرات جدی مانند گرمازدگی، کم‌آبی بدن و استرس قلبی عروقی را تشدید می‌کند. اختلال در خواب به دلیل گرما، توانایی بدن برای بهبودی از قرار گرفتن در معرض گرمای روز را از بین می‌برد و خطر بیماری و مرگ را افزایش می‌دهد؛ به ویژه برای افراد مسن، زنان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و ساکنان خانه‌های با تهویه نامناسب.

مطالعات پزشکی نشان داده‌اند که قرار گرفتن طولانی مدت در معرض شب‌های گرم، حتی با وجود دمای روز مشابه، با افزایش میزان بستری شدن در بیمارستان و مرگ و میر در طول موج‌های گرما مرتبط است. محققان تأکید می‌کنند که شب‌های گرم‌تر به ویژه در مناطق شهری خطرناک هستند؛ جایی که «اثر جزیره گرمایی شهری»، کمبود فضای سبز و ساخت‌وسازهای متراکم، گرما را به دام می‌اندازند و فرصت‌های خنک شدن را به حداقل می‌رسانند.

فراخوان برای اقدام: مدیریت بحران گرمای ۲۴ ساعته

این گزارش، دولت‌ها، سازمان‌های بهداشتی و برنامه‌ریزان شهری را فرامی‌خواند تا گرمای شدید را به عنوان یک بحران ۲۴ ساعته و نه صرفاً یک چالش روزانه در نظر بگیرند. در حال حاضر، بیشتر سیستم‌های هشدار گرما بر حداکثر دمای روز یا شاخص گرما تمرکز دارند و حداقل دمای شب یا سرعت افزایش آن را در نظر نمی‌گیرند.

توصیه‌های کلیدی محققان

این مطالعه مجموعه‌ای از اقدامات فوری را برای مقابله با این تهدید رو به رشد پیشنهاد می‌کند:

• به‌روزرسانی سیستم‌های هشدار: لحاظ کردن دمای شب و کاهش شکاف دمایی روز و شب در سیستم‌های هشدار اولیه گرما.
• طراحی دستورالعمل‌های اضطراری: اولویت دادن به حفاظت در طول شب‌های گرم متوالی در دستورالعمل‌های بهداشت عمومی و واکنش‌های اضطراری.
• گسترش دسترسی به خنک‌سازی: افزایش دسترسی به تهویه مطبوع، پنکه، سقف‌های خنک، فضاهای عمومی سایه‌دار و مراکز خنک‌کننده عمومی، به‌ویژه در محله‌های کم‌درآمد و پرخطر.
• ادغام در برنامه‌ریزی شهری: گنجاندن خطرات گرمای شبانه در ضوابط ساختمانی و سیاست‌های مسکن با تمرکز بر بهبود تهویه، عایق‌بندی و مصالح کاهنده احتباس گرما.
• سرمایه‌گذاری در نظارت: نظارت دقیق‌تر بر دما و رطوبت در سطح محله برای شناسایی دقیق‌تر مناطق پرخطر.

نویسندگان نتیجه می‌گیرند که بدون اقدامات سریع سازگاری، افزایش دمای شب نه تنها خطرات سلامتی را تشدید می‌کند، بلکه شبکه‌های برق را تحت فشار قرار داده و نابرابری‌های موجود بین جوامع را عمیق‌تر خواهد کرد. برای محافظت واقعی از مردم، تصمیم‌گیرندگان باید تهدید رو به رشد شب‌های گرم‌تر و گسترش بی‌وقفه گرمای شدید را در طول ۲۴ ساعت شبانه‌روز در نظر بگیرند.