پزشک خانواده؛ طرح ضروری که ۱۰ تا ۱۵ سال ناقص اجرا شد/ خط قرمز رئیس‌جمهور

اولویت پیشگیری بر درمان پرهزینه

مسیر نظام سلامت با تعریف سطوح مختلف پیشگیری، اهمیت خود را نشان می‌دهد. پیشگیری اولیه بر حفظ سلامت فرد قبل از ابتلا به بیماری متمرکز است، در حالی که پیشگیری ثانویه به کنترل و درمان بیماری‌های ایجاد شده می‌پردازد. اما سطح سوم پیشگیری، زمانی است که بیماری به مرحله غیرقابل برگشت رسیده و هدف، صرفاً توان‌بخشی و بهره‌گیری از توان باقی‌مانده فرد است.

هرچه از سطح یک پیشگیری به سمت سطوح دوم و سوم حرکت می‌کنیم، هزینه‌ها بیشتر، دردسرها سنگین‌تر و سرمایه انسانی جامعه از بین می‌رود. از این رو، عاقلانه‌ترین کار، جلوگیری از بروز بیماری تا حد امکان است.

پزشک خانواده در این زنجیره، نقش حیاتی ایفا می‌کند. وظایف او شامل سرکشی به خانه‌های بهداشت، غربالگری، تشخیص به‌موقع و ارجاع بیماران از طریق سامانه ارجاع برای درمان به‌موقع و بازگشت آن‌ها به زندگی عادی است.

چالش‌های اجرای طرح پزشک خانواده: از نقص تا رهاسازی

طرح پزشک خانواده، ذاتاً طرحی منطقی و ضروری است، اما اجرای موفق آن منوط به رفع ضعف‌های موجود در بخش مراقبت‌های اولیه و خانه‌های بهداشت است. متأسفانه، عدم اجرای صحیح این طرح در گذشته، نیاز مردم به پزشکان متخصص و فوق‌تخصص را افزایش داده است.

این نماینده مجلس تصریح کرد: «طرح پزشک خانواده، طرحی بسیار خوب است که به درستی اجرا نشده است. متأسفانه طی ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته چندین بار به صورت ناقص اجرا شد اما به دلیل نواقص و مشکلات متعدد یا نیمه‌کاره رها شده یا ادامه پیدا نکرده است.»

برای تضمین اجرای صحیح این طرح که مجدداً در دستور کار دولت قرار گرفته، دو پیشنهاد کلیدی مطرح شده است:

• ابتدا به‌صورت پایلوت در برخی مناطق اجرا شود تا نواقص برطرف گردد و سپس به‌صورت گسترده در کل کشور پیاده شود.
• تأمین منبع مالی اولیه برای پرداخت حقوق و دستمزد کادر پزشک خانواده، بهورزان و نیروهای پیراپزشکی.

مهار «پرداخت از جیب بیمار»؛ خط قرمز دولت

گرانی دارو، تجهیزات پزشکی و حق ویزیت، فشار زیادی را به مردم وارد کرده است؛ به‌گونه‌ای که در مواردی افراد از مراجعه به پزشک صرف‌نظر کرده و به درمان‌های خانگی یا غیراستاندارد روی می‌آورند. در حالی که سلامت، حق همگانی تصریح‌شده در قانون اساسی است.

برای مهار سهم «پرداخت از جیب بیمار» (Out of Pocket)، ضروری است که تولید ناخالص ملی و درآمد کشور به اندازه‌ای قوی باشد که بتواند هزینه‌های بخش سلامت را تأمین کند. این امر نیازمند تأمین منابع پایدار در برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت است.

در همین زمینه، رئیس‌جمهور (پزشکیان) با تأکید بر ضرورت جلوگیری از افزایش سهم پرداختی مردم، اجرای موفق طرح پزشک خانواده را منوط به پرداخت متناسب و به‌موقع حقوق و مزایای ارائه‌دهندگان خدمت دانست و اعلام کرد:

«درمان چاه ویلی است که هیچ‌گاه پُر نمی‌شود.» باید کاری کنیم که نیاز به درمان کمتر شود؛ یعنی این چاه را «کم‌عمق» کنیم، نه اینکه دائماً به دنبال پر کردن آن باشیم.

وی همچنین خطوط قرمز خود برای اجرای این طرح را شامل «پرهیز مطلق از افزایش پرداخت از جیب مردم» و «رعایت شأن و کرامت مردم و جلوگیری از سرگردانی» عنوان کرد.

استفاده هوشمندانه از هوش مصنوعی

در بحث ارتقای نظام سلامت، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و به‌ویژه هوش مصنوعی مورد تأکید قرار دارد. استفاده از این ابزارها می‌تواند علاوه بر گسترش کمی و افزایش کیفی خدمات، باعث مدیریت هزینه‌ها و صرفه‌جویی در منابع شود.

با این حال، تأکید شد که استفاده از فناوری باید هوشمندانه و با احتیاط صورت گیرد تا فناوری در خدمت انسان باشد، نه برعکس. همچنین، با توجه به «دشمنی‌های پنهان» برخی نهادهای بین‌المللی، باید مراقب بود که این ابزارها مورد سوءاستفاده قرار نگیرند.