بحران شیر خام: جهش ۵۲ درصدی قیمت، کاهش تولید ۱۰ درصدی و دو برابر شدن هزینه علوفه

پیشتازی افزایش بی‌سابقه قیمت‌ها، کاهش تولید ناشی از شیوع بیماری‌های دامی، جهش هزینه‌های علوفه و محدودیت‌های صادراتی، بازار شیر خام کشور را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است؛ وضعیتی که دامداران، صنایع لبنی و مصرف‌کنندگان را به‌طور یکسان تحت تأثیر قرار داده است.

جهش ۵۲ درصدی نرخ شیر خام

بر اساس گزارش‌های موجود، نرخ شیر خام در ماه‌های مهر و آبان سال جاری وارد مسیر افزایشی شد. قیمت این کالا از ۲۳ هزار تومان در ابتدای خرداد ماه، به ۳۵ هزار تومان در دامداری‌ها رسید. این رقم با احتساب هزینه‌های حمل و نقل، تا ۳۶ هزار تومان نیز افزایش یافته است.

این رشد قیمتی، به معنای افزایش حدود ۵۲ درصدی نرخ شیر خام در بازه زمانی کوتاه است.

تأثیر بر قیمت تمام‌شده محصولات لبنی

با توجه به اینکه قیمت شیر خام حدود ۶۰ درصد از هزینه تولید محصولات لبنی را تشکیل می‌دهد، این جهش ۵۲ درصدی به طور مستقیم بر قیمت نهایی محصولات در بازار تأثیر می‌گذارد.

افزایش ۵۲ درصدی نرخ شیر خام باعث می‌شود که حدود ۳۰ درصد بر قیمت تمام‌شده محصولات لبنی در کارخانجات اثر گذاشته و قیمت نهایی را افزایش دهد.

ریشه‌های بحران: از بیماری دام تا گرانی نهاده‌ها

کارشناسان مهم‌ترین دلایل این افزایش قیمت را ترکیبی از عوامل کاهش تولید و جهش هزینه‌های تولید می‌دانند:

• کاهش تولید ناشی از بیماری: شیوع بیماری‌هایی نظیر تب برفکی در دامداری‌ها، تولید شیر خام را کاهش داده است.
• افزایش قیمت علوفه: کمبود عرضه در سامانه بازارگاه، دامداران را مجبور به خرید از بازار آزاد کرده است.
• کاهش تخصیص ارز یارانه‌ای: کاهش سهمیه ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی برای واردات نهاده‌های دامی.

کاهش تولید ناشی از تب برفکی

شیوع بیماری تب برفکی یکی از دلایل اصلی کاهش عرضه در بازار است. بر اساس گزارش‌های دامداران، این بیماری به‌طور متوسط حدود ۱۰ درصد از تولید شیر کشور را کاهش داده است. البته شدت درگیری و میزان کاهش تولید در مناطق مختلف کشور متفاوت گزارش شده است.

دو برابر شدن قیمت علوفه در بازار آزاد

یکی از مشکلات اساسی دامداران، عدم تأمین به موقع و کافی علوفه از طریق سامانه دولتی بازارگاه بوده است. این کمبود عرضه سبب شد تا دامداران برای تأمین نیاز خود به بازار آزاد روی آورند، که نتیجه آن دو برابر شدن حداقل قیمت علوفه در سطح بازار بود.

افزایش قیمت علوفه تنها محدود به شیر خام نیست و بخش‌های دیگر تولید پروتئین نظیر پرورش مرغ و تولید تخم‌مرغ را نیز تحت تأثیر قرار داده است. نهاده‌های اصلی دام‌های سنگین مانند ذرت، سویا و جو و همچنین علوفه‌های خشبی داخلی نظیر کاه و یونجه همگی با افزایش قیمت مواجه شده‌اند.

اثر کاهش تخصیص ارز یارانه‌ای

در سال جاری، تخصیص ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردات کالاهای اساسی از جمله علوفه، کاهش چشمگیری داشته است. بر اساس آمار، حدود سه میلیارد دلار کمتر از سال گذشته به این بخش اختصاص یافته است. این کاهش تخصیص ارز، مستقیماً به افزایش قیمت نهاده‌های دامی و فشار بیشتر بر تولیدکنندگان منجر شده است.

محدودیت‌های صادراتی و کاهش قدرت خرید

کنترل بازار داخلی با محدودیت صادرات شیر خشک

افزایش صادرات شیر خشک در ماه‌های اخیر، فشار تقاضا بر شیر خام داخلی را تشدید کرده بود. در واکنش به این وضعیت، وزارت جهاد کشاورزی برای کنترل بازار و تثبیت قیمت‌ها، محدودیت‌هایی را اعمال کرد. از جمله این تصمیمات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مجاز بودن صادرات شیر خشک تنها برای واحدهای تولیدکننده.
• حذف برخی کارت‌های بازرگانی موردی از شبکه صادرات.

ناترازی درآمد و هزینه خانوارها

در نهایت، افزایش قیمت‌ها به کاهش توان خرید خانوارها دامن زده است. از آنجایی که بخش عمده‌ای از خانوارهای ایرانی دارای درآمد ثابت هستند و افزایش حقوق آن‌ها معمولاً سالی یک بار صورت می‌گیرد، جهش قیمت‌ها موجب ایجاد ناترازی میان درآمد و هزینه‌های زندگی شده است. این وضعیت، در نهایت منجر به کاهش مصرف لبنیات در جامعه خواهد شد.