اروپا در تنگنای چین و آمریکا؛ خطر بی‌ربط شدن در نبرد قدرت‌های بزرگ

اتحادیه اروپا خود را در تنگنای رقابت فزاینده میان پکن و واشنگتن می‌بیند؛ نبردی که نه بر اساس قواعد، بلکه با منطق زور پیش می‌رود و خطر «بی‌ربط شدن» این قاره را تهدید می‌کند. چالش‌ها از کسری تجاری ۶۶ میلیارد یورویی آلمان با چین تا تردیدهای امنیتی آمریکا در ناتو گسترده شده است. قاره‌ای که برای جهانی مبتنی بر نظم طراحی شده بود، اکنون میان دو قدرت بزرگ گرفتار آمده که در مذاکرات مستقیم خود، بروکسل را به حاشیه می‌رانند و گاه با بی‌اعتنایی کامل مواجه می‌کنند.

فشار دوگانه؛ از سلطه اقتصادی چین تا تردیدهای امنیتی آمریکا

در سال‌های اخیر، چین دیگر تنها متهم به «دامپینگ» یا یارانه‌دهی نیست؛ بلکه در بسیاری از صنایع کلیدی اروپایی، از جمله بخش خودرو و فناوری‌های نو، به وضوح دست بالا را پیدا کرده است. این تغییر موازنه در آمارهای تجاری مشهود است؛ کسری تجاری آلمان با چین در سال گذشته به رقم خیره‌کننده ۶۶ میلیارد یورو رسید و برآوردها حاکی از آن است که این رقم در سال جاری می‌تواند به بیش از ۸۵ میلیارد یورو افزایش یابد. همزمان، پکن از وابستگی حیاتی اروپا در حوزه‌هایی مانند ریزتراشه‌ها و عناصر نادر خاکی به‌عنوان اهرم فشار سیاسی بهره‌برداری می‌کند.

در سوی دیگر، چالش آمریکا نیز کمتر از چین نیست. بازگشت احتمالی دونالد ترامپ به قدرت و تردیدهای او درباره تعهد واشنگتن به ناتو، بار دیگر سایه نااطمینانی امنیتی را بر سر اروپا گسترده است. علاوه بر این، ایالات متحده از وابستگی نظامی اروپا به‌عنوان ابزاری برای تحمیل یک توافق تجاری بحث‌برانگیز استفاده کرده است؛ اقدامی که از سوی تحلیلگران به‌عنوان نوعی «تحقیر سیاسی» برای اروپا تلقی شده است.

واکنش‌های پرریسک اروپا

در برابر این وضعیت دشوار، اتحادیه اروپا تاکنون دو مسیر متفاوت اما پرریسک را دنبال کرده است:

• حمایت‌گرایی و تقویت صنایع راهبردی: برخی در بروکسل خواستار حمایت از صنایع داخلی با برچسب «امنیتی» هستند. خطر این رویکرد آن است که این برچسب بهانه‌ای برای حمایت از هر صنعتی شود و در نهایت، روند افول رقابت‌پذیری اروپا را تشدید کند. همچنین، اعمال تعرفه‌ها در عمل مالیات پنهانی بر مصرف‌کنندگان اروپایی است و تجربه اخیر در مورد خودروهای برقی نشان داد که این راهکار همیشه کارآمد نیست.
• بازگشت به تصمیم‌گیری‌های ملی: احزاب راست پوپولیست با حمله به نخبگان بروکسل، نسخه بازگشت به تصمیم‌گیری‌های ملی را تجویز می‌کنند. کاهش همکاری‌های داخلی، حتی بدون تکرار سناریوی برگزیت، می‌تواند اروپا را در مسیر رکود، شکاف و ازهم‌گسیختگی قرار دهد؛ وضعیتی که در جهانی بی‌قاعده، تهدیدهای بیشتری را در پی خواهد داشت.

فرصت‌های پیش‌رو و مسیر بقا

با وجود همه چالش‌ها، فرصت‌های مهمی هنوز پیش‌روی اروپا قرار دارد. این قاره برای جلوگیری از «بی‌ربط شدن» باید به‌طور فعالانه مسیر اعمال قدرت خود را پیدا کند:

تغییر در راه است؛ چه اروپا آماده باشد و چه نباشد. یا این قاره سرنوشت خود را به‌دست می‌گیرد یا چین و آمریکا آن را به‌گونه‌ای سخت‌تر بر آن تحمیل خواهند کرد.

ضرورت تنوع‌بخشی و یکپارچگی

اروپا باید درس‌های آموخته‌شده از بحران گاز روسیه را به کار گیرد و زنجیره‌های تامین خود را متنوع کند. کاهش وابستگی به یک عرضه‌کننده واحد در حوزه‌هایی مانند تراشه‌ها و عناصر نادر خاکی، یک ضرورت استراتژیک محسوب می‌شود.

اما بزرگ‌ترین نیاز اروپا، افزایش یکپارچگی اقتصادی داخلی است. بازار واحدی که عمدتاً برای کالا طراحی شده بود، دیگر پاسخگوی اقتصادی نیست که پایه آن خدمات است. بوروکراسی پرهزینه، مقررات دست‌وپاگیر و انرژی گران نیز بر چالش‌های موجود می‌افزاید. تقویت بازار خدمات و رفع موانع داخلی، کلید افزایش توان رقابتی اتحادیه است.

نقش مدافع نظم جهانی

اتحادیه اروپا می‌تواند نقش «مدافع نظم مبتنی بر قواعد» را برای کشورهای کوچک‌تر ایفا کند و ابتکار عمل توافق‌های تجاری با اقتصادهای نوظهور را با سرعت بیشتری پیش ببرد تا جایگاه خود را در ساختار جدید قدرت جهانی تثبیت کند.