بن‌بست در کاپ ۳۰ برزیل: حذف سوخت‌های فسیلی از متن توافق نهایی و اعتراض بیش از ۸۰ کشور

تشدید اختلافات بر سر آینده انرژی

کشورهای مختلف جهان بر سر گنجاندن تعهدات سختگیرانه برای کاهش استفاده از نفت، گاز و زغال سنگ در مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند. لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، و برخی کشورها از جمله بریتانیا، خواستار تعهدات شدیدتر و سریع‌تر برای کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی هستند. این در حالی است که متن قبلی که شامل سه راهکار برای دستیابی به این هدف بود، پس از مخالفت کشورهای تولیدکننده نفت کنار گذاشته شد.

در اقدامی بی‌سابقه، ایالات متحده آمریکا هیچ نماینده‌ای در این نشست ندارد. هزاران مذاکره‌ کننده، متخصص و فعال محیط‌ زیست همچنان در محل برگزاری نشست باقی مانده‌اند.

مخالفت بیش از ۸۰ کشور با توافق بدون نقشه راه

گروهی متشکل از بیش از ۸۰ کشور، از جمله بریتانیا، با انتشار بیانیه‌ای مشترک، نگرانی عمیق خود را ابراز کرده و پیش‌نویس جدید توافق را رد کردند. این کشورها مصرانه می‌خواهند که کاپ ۳۰ با لحن محکم‌تری در مورد نفت، گاز و زغال سنگ تصمیم بگیرد.

«ما نمی‌توانیم از نتیجه‌گیری حمایت کنیم که شامل یک نقشه راه برای اجرای گذاری عادلانه و منظم از سوخت‌های فسیلی نباشد.»

وزیر محیط زیست فرانسه صراحتاً اعلام کرده است که کشورهای تولیدکننده نفت، از جمله روسیه، هند و عربستان سعودی، مانع اصلی رسیدن به یک توافق هستند و تعدادی از کشورهای دیگر نیز به آنها پیوسته‌اند. یک منبع نزدیک به مذاکرات نیز تأیید کرد که عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی مانع توافق بر سر ذکر سوخت‌های فسیلی هستند.

چالش اجماع و خطوط قرمز جهانی

مصاف کنونی در اجلاس کاپ ۳۰ بر سر آینده سوخت‌های فسیلی به مرحله‌ای رسیده است که امکان عدم حصول توافق نهایی بسیار بالاست. سازوکار این نشست‌ها مبتنی بر اجماع همگانی است و هر دو بلوک کشورها، این موضوع را خط قرمز خود می‌دانند:

• کشورهای دارنده سوخت فسیلی: خواهان عدم اشاره به این منابع در توافق نهایی هستند.
• کشورهای آسیب‌پذیر: هر نتیجه‌ای جز توافق بر سر کاهش سوخت فسیلی را شکستی برای نسل‌های آینده می‌دانند.

این دو نگاه متضاد به آینده، اقتصاد و محیط زیست، سایه سنگینی از ناهمگرایی را بر جامعه جهانی افکنده است. در حالی که همه کشورها رسماً موافقند که مصرف نفت، گاز و زغال سنگ باعث گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی شده، آنهایی که متکی به مصرف و صادرات این منابع هستند هیچ اشاره رسمی به تأثیر آن بر گرمایش جهانی را برنمی‌تابند.

هدف علمی اجلاس: مهار افزایش دما

هدف اصلی اجلاس کاپ ۳۰، که طی دو هفته گذشته ادامه داشته، دستیابی به توافقی برای مهار افزایش میانگین دمای جهانی تا ۱/۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی و نگه داشتن آن در محدوده‌ای «به‌مراتب کمتر از» ۲ درجه است.

بر اساس اعلام هیئت بین‌دولتی تغییرات اقلیمی سازمان ملل، شواهد علمی گسترده نشان می‌دهد که افزایش دما به ۲ درجه یا بیشتر می‌تواند پیامدهای جدی و گسترده‌ای به همراه داشته باشد، از جمله گرمای شدید، بالا آمدن سطح دریاها و تهدید امنیت غذایی جهانی.

در کنفرانس کاپ ۲۸ که دو سال پیش در دوبی برگزار شد، کشورها به «گذار از سوخت‌های فسیلی» متعهد شدند، اما هیچ جدول زمانی مشخص یا اقدام خاصی برای اجرای آن الزامی نشده بود.