تغییر اقلیم، صنعت بیمه منازل و ظهور «صحرای بیمه‌ای» در جهان

تغییر ماهیت ریسک و افزایش بی‌سابقه خسارات

از منظر شرکت‌های بیمه، مصادیق اصلی تغییر اقلیم شامل افزایش سیلاب‌ها و طغیان رودخانه‌ها، رشد شدید آتش‌سوزی جنگل‌ها، وقوع توفان‌هایی با شدت بیشتر و تگرگ‌های مخرب است. در حالی که پیش‌تر وقوع برخی سوانح هر صد سال یک‌بار پیش‌بینی می‌شد، اکنون احتمال تکرار آنها به هر دو تا سه سال یک‌بار رسیده است.

نمونه‌های جهانی خسارات فاجعه‌بار

گزارش‌های تخصصی نشان می‌دهند که خسارات بیمه‌ای مرتبط با منازل در ۱۰ سال گذشته نسبت به دوره مشابه قبلی بیش از دو برابر شده است. این روند، به‌ویژه در مورد «خطرات ثانویه» مانند سیل شهری و بارش‌های ناگهانی، مشهودتر است.

• آتش‌سوزی آلبرتا (کانادا، ۲۰۱۶): این حادثه بیش از ۸۰ هزار نفر را وادار به تخلیه کرد و تنها خسارت بیمه‌شده آن بیش از ۳.۵ میلیارد دلار برآورد شد.
• توفان آیدا (آمریکا، ۲۰۲۱): خسارات بیمه‌ای این توفان در نیویورک و نیوجرسی به بیش از ۸۰ میلیارد دلار رسید.

مجموع این رخدادها، فشار بی‌سابقه‌ای بر بیمه‌های منازل وارد کرده و منجر به افزایش حق‌بیمه‌ها، بالا رفتن فرانشیزها و افزودن بر تعداد استثنائات بیمه‌نامه‌ها شده است. این فشار مستقیماً هزینه اصلی شرکت‌های بیمه، یعنی بیمه اتکایی، را نیز چندین برابر افزایش داده است.

خروج شرکت‌ها و ظهور «صحرای بیمه‌ای»

فشارهای مالی ناشی از تغییر اقلیم موجب شده تا در برخی مناطق، شرکت‌های بیمه از صدور بیمه‌نامه‌های جدید یا حتی تمدید بیمه‌نامه‌های موجود خودداری کنند؛ پدیده‌ای که در ادبیات جدید صنعت بیمه با اصطلاح «صحرای بیمه‌ای» (Insurance Deserts) شناخته می‌شود. این اصطلاح به مناطقی اطلاق می‌شود که یا بیمه در آن‌ها موجود نیست، یا قیمت‌ها به حدی افزایش یافته که خانوارها توان خرید آن را ندارند.

مقایسه وضعیت جهانی و ایران

پیامدهای اقتصادی برای خانوارها و بازار مسکن

آثار تغییر اقلیم تنها متوجه شرکت‌ها نیست، بلکه پیامدهای سنگینی برای خانوارها نیز به همراه دارد. در مناطق پرحادثه، افزایش حق‌بیمه‌ها یک بار هزینه‌ای جدید بر خانوار تحمیل کرده و ارزش ملک به‌شدت کاهش یافته است. از آنجا که احتمال وقوع حادثه بالاست و بیمه‌ها پوشش نمی‌دهند، تقاضا برای خرید این املاک افت کرده است.

در کشورهای توسعه‌یافته که ۷۰ تا ۸۰ درصد خرید مسکن از طریق وام انجام می‌شود، بانک‌ها پرداخت وام برای املاک پرریسک را متوقف کرده‌اند. به عنوان مثال، در سواحل فلوریدا به دلیل توفان‌های شدید، بانک‌ها از اعطای وام مسکن خودداری می‌کنند و امکان دریافت پوشش‌های کامل بیمه سیل و توفان از بین رفته است.

این تغییرات، رشته بیمه منازل را که سابقاً به‌دلیل ضریب خسارت ثابت، کم‌ریسک محسوب می‌شد، به یک رشته با نوسانات شدید در سودآوری تبدیل کرده است. در پی رخدادهایی مانند سیل سال ۲۰۲۱ در آلمان و بلژیک، ساختار قیمت‌گذاری بیمه‌ای به‌طور کامل تغییر کرده و نهادهای ناظر الزامات جدیدی در خصوص سرمایه و مدل‌های محاسباتی وضع کرده‌اند.

نقش فناوری و اقدامات اصلاحی ضروری

در شرایط کنونی، ورود فناوری به صنعت بیمه که تحت عنوان اینشورتک (Insurtech) شناخته می‌شود، به یک ضرورت ساختاری تبدیل شده است. ابزارهای نوین می‌توانند به شرکت‌ها در ارزیابی دقیق‌تر ریسک و برآورد خسارت کمک کنند:

• استفاده از سنجش از دور و داده‌های ماهواره‌ای برای ارزیابی ریسک مکان‌محور.
• بهره‌گیری از پهپادها برای برآورد سریع و دقیق خسارت.
• توسعه اینترنت اشیا (IoT) در منازل و نصب حسگرهای هشداردهنده (مانند حسگرهای سیلاب در ژاپن).
• اتکا به هوش مصنوعی در قیمت‌گذاری و پیشرفت مدل‌سازی اقلیمی.

گام‌های کلیدی برای مدیریت ریسک اقلیمی

برای پاسخگویی به چالش‌های پیش رو، اقدامات زیر ضروری است:

1. بازنگری در مقررات ساخت‌وساز: استانداردهای قدیمی دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیستند و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها باید در اولویت قرار گیرد.
2. اصلاح زیرساخت‌های شهری: شهرها باید به سیستم‌های زهکشی مدرن مجهز شوند و مدیریت آتش‌سوزی جنگل‌ها متحول شود.
3. ایجاد شفافیت در بازار املاک: خریداران ملک باید اطلاعات کامل و دقیق درباره سطح ریسک و امکان بیمه‌پذیری ملک خود دریافت کنند.
4. توسعه بیمه‌های پارامتریک: قیمت‌گذاری باید بر پایه موقعیت مکانی و نقشه‌محور انجام شود.
5. ایجاد صندوق‌های مشترک خسارت: تشکیل این صندوق‌ها برای بلایای طبیعی، فشار را از دوش شرکت‌های بیمه و خانوارها کاهش می‌دهد.

در نهایت، شرکت‌های بیمه باید نقش فعال‌تری در مدیریت ریسک خانوار ایفا کنند، نه صرفاً پرداخت خسارت پس از وقوع حادثه. همچنین، بیمه‌گذاران باید هنگام خرید بیمه‌نامه از جامع بودن پوشش‌ها مطمئن شوند و اقداماتی مانند مقاوم‌سازی و نصب حسگرهای هشداردهنده را جدی بگیرند.