جزئیات نهضت مدرسه‌سازی در تهران؛ سرانه آموزشی پایتخت در ردیف استان‌های محروم

وزارت آموزش و پرورش به عنوان بزرگترین فصل مشترک دولت و ملت، با ۱۶.۵ میلیون دانش‌آموز و یک میلیون معلم، ارتباط مستقیم با حدود ۳۰ میلیون نفر از جمعیت کشور دارد. مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران ضمن تشریح وضعیت این نهاد در پایتخت، از چالش‌های جدی کمبود فضای آموزشی، فرسودگی ۱۰ هزار کلاس درس و عدم اجرای تعهدات انبوه سازان برای مدرسه‌سازی خبر داد و جزئیات برنامه‌های تحولی دولت چهاردهم را اعلام کرد.

نگاه راهبردی دولت چهاردهم به آموزش و پرورش

رئیس دولت چهاردهم، مسعود پزشکیان، با درکی عمیق و نگاهی متفاوت و عملگرا، وزارت آموزش و پرورش را نقطه آغاز تحول پایدار در کشور می‌داند. برنامه‌های تحولی این وزارتخانه بر ارتقای کیفیت تعلیم و تربیت در راستای نهضت عدالت آموزشی متمرکز است که مبتنی بر سه مؤلفه اصلی شامل احداث فضاهای فیزیکی، توسعه زیرساخت‌ها و تأمین تجهیزات به طور همزمان آغاز شده است. شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، دارای یک میلیون و ۲۲۵ هزار دانش‌آموز است که در ۵ هزار و ۲ واحد آموزشی دولتی و غیردولتی مشغول به تحصیل هستند.

آمار و ساختار آموزشی پایتخت

آموزش و پرورش شهر تهران شامل ۱۹ منطقه آموزشی است و در تشریح وضعیت آماری پایتخت، مجید پارسا، مدیرکل آموزش و پرورش شهر تهران، جزئیات زیر را ارائه کرد:

• نیروی انسانی: حدود ۵۸ هزار معلم در مدارس دولتی و نزدیک به ۲۵ هزار نفر در مدارس غیردولتی مشغول به فعالیت هستند. با جذب معلمان جدید، ساعات حق‌التدریس از ۲۴۰ هزار نفر ساعت به ۱۰۰ هزار نفر ساعت کاهش یافته است.
• دانش‌آموزان: ۷۷ درصد دانش‌آموزان تهرانی در مدارس دولتی و ۲۳ درصد در مدارس غیردولتی تحصیل می‌کنند.
• کلاس‌های درس: تهران دارای بیش از ۴۰ هزار کلاس درس است که حدود ۲۹ هزار کلاس آن مربوط به مدارس دولتی است.

نهضت مدرسه‌سازی و توسعه عدالت آموزشی

توسعه عدالت آموزشی رویکرد محوری دولت چهاردهم است که بر دو حوزه فضاهای آموزشی (محرومیت‌زدایی) و تحول در فرآیند یاددهی و یادگیری متمرکز است. در راستای این نهضت، اقدامات گسترده‌ای در پایتخت آغاز شده است:

پروژه‌های عمرانی و مشارکت نهادها

عملیات اجرایی ۶۴ پروژه عمرانی برای سال تحصیلی جاری آغاز شده که ۲۲ پروژه آن با مجموع بیش از ۳۰۰ کلاس درس جدید تکمیل و تحویل داده شده است. همچنین:

• ۷۵ پروژه ساخت و توسعه فضاهای آموزشی از محل مولدسازی تعریف شده است.
• سپاه محمد رسول‌الله (ص) ساخت ۱۰۵ مدرسه را برعهده گرفته است.
• مذاکره برای انعقاد تفاهم‌نامه با شهرداری تهران برای ساخت ۸۰ مدرسه در مناطق مختلف شهر در جریان است.
• ۱۹ مدرسه تاکنون با همکاری نهادهای مردمی، شهرداری، سپاه و بنیادهای خیریه، تخریب و بازسازی شده‌اند.

در تمامی پروژه‌های مدرسه‌سازی، توسعه زیرساخت‌های لازم برای بهره‌مندی دانش‌آموزان از دانش و فناوری‌های نوین اولویت اصلی است و منطقه ۱۱ تهران به عنوان پایلوت به‌کارگیری فناوری‌های نوین انتخاب شده است.

چالش‌های جدی: فرسودگی و کمبود سرانه فضا

یکی از عمده‌ترین چالش‌های آموزش و پرورش پایتخت، قدمت ساختمان‌ها و ناایمن بودن کلاس‌های درس است. بر اساس آمارها، حدود ۱۰ هزار کلاس درس در شهر تهران نیازمند تخریب و بازسازی فوری هستند که بیشتر در مناطق مرکزی و پرجمعیت قرار دارند.

برخلاف تصور عامه، تهران از لحاظ سطح و سرانه فضای آموزشی در ردیف استان‌های محروم کشور قرار دارد و با نیازهای بیشتری نسبت به قبل در راستای محرومیت‌زدایی مواجه است.

تراکم و استاندارد فضای آموزشی

سرانه آموزشی در شهر تهران (میانگین) حدود ۵.۴۳ مترمربع است، در حالی که در برنامه هفتم توسعه، هدف‌گذاری رسیدن به سرانه ۶.۱ مترمربع تعیین شده است. همچنین:

• تراکم جمعیتی دانش‌آموزان تهرانی در کلاس درس ۳۱.۲ نفر است.
• نرم منطقی و استاندارد این تراکم ۲۶ دانش‌آموز در یک کلاس است.
• برای رسیدن به این استاندارد، پایتخت نیازمند احداث ۵ هزار کلاس درس جدید است.
• مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹ و ۹ دارای پایین‌ترین سرانه آموزشی نسبت به میانگین کشوری هستند.

مسئله مالکیت فضاهای آموزشی

آموزش و پرورش شهر تهران در مجموع ۲ هزار و ۵۰۰ فضای فیزیکی آموزشی دارد. تنها حدود ۵۰ درصد این فضاها دارای سند رسمی و ملکیت وزارتخانه است و ۲۳۷ مدرسه نیز اوقافی هستند. بسیاری از ساختمان‌ها دارای مالک شخصی (بخش خصوصی) هستند که همه ساله چالش‌های حقوقی و پرداخت مبالغ قابل توجهی اجاره بها را به همراه دارد.

سرانه ورزشی و عدم تعهد انبوه سازان

سرانه فضاهای ورزشی مدارس تهران با ۳۵ سانتی‌مترمربع، اصلاً مطلوب نیست و در برنامه هفتم تکلیف شده است که این سرانه باید به یک مترمربع برسد. یکی از چالش‌های بزرگ در نوسازی و ساخت مدارس، عدم انجام تعهدات قانونی انبوه سازان است. در منطقه ۲۲، با وجود ادامه ساخت مسکن، تعهدات ساخت مدارس رعایت نمی‌شود و آموزش و پرورش بر پیگیری قانونی و احکام قضایی صادر شده در این زمینه اصرار دارد.

ساماندهی دانش‌آموزان اتباع خارجی

با اجرای طرح ساماندهی، تعداد دانش‌آموزان اتباع غیرمجاز در مدارس تهران با کاهش قابل توجهی مواجه شده و از حدود ۶۲ هزار نفر به نزدیک ۲۰ هزار نفر رسیده است. ثبت‌نام دانش‌آموزانی که سال گذشته در مدارس بوده‌اند، در مدارس دارای ظرفیت انجام می‌شود. در حال حاضر، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد این دانش‌آموزان یا ثبت‌نام نکرده‌اند یا به دلیل نداشتن مدارک معتبر از کشور خارج شده‌اند.