تهدید جدی دریای خزر: کاهش ۳۰ سانتی‌متری تراز آب و پیش‌بینی خشک شدن بخش‌های شمالی

دلایل اصلی پسروی آب و پیامدهای آن

بهزاد لایقی، کاهش تراز آب خزر را نتیجه مستقیم کاهش بارندگی‌ها در حوزه آبریز و همچنین افزایش تبخیر در چند سال گذشته دانست. وی پیامدهای این روند نگران‌کننده را تشریح کرد:

• تأثیر بر زیرساخت‌ها: تأسیسات ساحلی همچون بنادر، فعالیت‌های شیلاتی و مبحث گردشگری شهرهای ساحلی اطراف دریاچه به شدت تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
• نابودی محیط زیست: خشک شدن تالاب‌های مجاور دریاچه، سبب نابودی ذخایر زیست‌محیطی شده و این مناطق را به کانون‌های گرد و خاک تبدیل می‌کند.

ضرورت همکاری و راهکار پنج کشور حاشیه خزر

مدیرکل مرکز علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی کشور خاطرنشان کرد که برای حل این مشکلات و ارائه راهکارهای مناسب، نیاز به یک عزم جدی و همکاری مشترک میان پنج کشور اطراف دریای خزر شامل جمهوری اسلامی ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان است.

از دهه هفتاد، کمیته هماهنگی آب و هواشناسی دریای خزر (CASPCOM) با حضور نمایندگان سازمان‌های هواشناسی این پنج کشور تشکیل شده که سالانه مسائل مربوطه را بررسی و شرایط آینده را پیش‌بینی می‌کنند. نشست امسال این کمیته در سنت پترزبورگ روسیه برگزار شد. بر اساس موافقت‌نامه این کمیته، پایش مستمر وضعیت تراز آب و ایجاد شبکه یکپارچه میان این کشورها در دستور کار قرار دارد.

وضعیت پسروی در سواحل و مدیریت رودخانه ولگا

کاهش ۳۰ سانتی‌متری تراز سطح آب دریای خزر نسبت به سطح استاندارد در سال جاری، منجر به پسروی آب در شیب‌های کم شده است. بیشترین پسروی در سواحل قزاقستان و روسیه مشاهده شده است. در سمت ایران، میزان پسروی کمتر بوده است:

رودخانه ولگا به عنوان یکی از منابع اصلی تأمین کننده آب دریای خزر، ارتباطی به آب شدن یخ‌های اقیانوس منجمد شمالی ندارد و بیشترین میزان آب دریافتی آن از رشته کوه‌های قفقاز است. ساخت سدهای متعدد بر روی ولگا در سال‌های اخیر، میزان دبی آب این رودخانه را کاهش داده است. اگرچه روس‌ها اعلام کرده‌اند که آب سدها به صورت کنترل شده استفاده می‌شود، اما برای افزایش ورودی آب ولگا به خزر، لازم است بهره‌وری از منابع آبی کنترل شده و تصمیم جدیدی توسط پنج کشور اتخاذ شود.

چشم‌انداز ۳۰ تا ۴۰ سال آینده

پیش‌بینی شده است که طی ۳۰ تا ۴۰ سال آینده با توجه به شرایط اقلیمی، کاهش تراز آب بیشتری در دریای خزر اتفاق بیفتد و بخش عمده‌ای از مناطق شمالی این دریا خشک شود. با این حال، محو شدن کامل و خشک شدن کلی دریا دور از ذهن است.