صنعت چرم ایران؛ از قدمت ۷۰۰۰ ساله تا قطب تولید ۱۷ درصدی در مشهد

ریشه‌های باستانی و شکوفایی تاریخی

قدیمی‌ترین شواهد استفاده از چرم در فلات ایران به حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد باز می‌گردد. کاوش‌های باستان‌شناسی در تپه سیلک کاشان، بقایایی از چرم‌هایی را کشف کرده است که نشان می‌دهد ایرانیان باستان از پوست گاو و گوسفند برای ساخت اقلامی چون کیف، کمربند و زره استفاده می‌کردند.

اوج رونق در دوران هخامنشی و اسلامی

در دوران هخامنشیان، صنعت چرم‌سازی رونق چشمگیری یافت. این صنعت در دوران اسلامی و به ویژه در دوره‌هایی مانند سامانیان و آل‌بویه به اوج شکوفایی خود رسید و پوست ایران، به‌خصوص پوست بره، شهرتی جهانی کسب کرد.

شهرهای مهمی نظیر طوس، بخارا، نیشابور و مرو که امروزه بخشی از جغرافیای خراسان رضوی را شامل می‌شوند، در آن دوران به عنوان مراکز اصلی تجارت و پرداخت پوست شناخته می‌شدند.

گذار به عصر صنعتی و آمار رشد

اولین گام‌ها به سمت صنعتی شدن تولید چرم در ایران در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی برداشته شد. صنعت چرم ایران، که ریشه در مهارت دباغان سنتی و ظرفیت گسترده دامداری کشور دارد، امروز با ترکیب فناوری و تجربه، یکی از حلقه‌های مهم زنجیره تولید کشور به شمار می‌رود.

ایران با وجود فراز و نشیب‌های اقتصادی، همچنان از تولیدکنندگان اصلی چرم طبیعی در منطقه است و توانسته بخشی از بازار صادرات پوست و چرم سبک را در اختیار بگیرد.

تأسیس اولین کارخانجات مدرن

رشد سریع این صنعت با تأسیس اولین کارخانه مدرن چرم‌سازی ایران در سال ۱۳۰۸ شمسی در تبریز آغاز شد. این روند صعودی ادامه یافت به طوری که:

• تا سال ۱۳۲۲ شمسی، تعداد کارخانجات چرم‌سازی کشور به ۲۲ واحد افزایش یافت.
• در دهه‌های بعدی، برای تمرکز و افزایش کیفیت تولید، شهرک‌های صنعتی چرم در اطراف شهرهای قدیمی چرم‌سازی نظیر مشهد، تبریز و تهران راه‌اندازی شدند.

خراسان رضوی؛ قطب تولید چرم سبک کشور

استان خراسان رضوی یکی از قطب‌های مهم تولید چرم کشور محسوب می‌شود. این منطقه از گذشته تا امروز، با دباغ‌خانه‌ها و کارخانه‌های فرآوری چرم سبک و سنگین، سهم چشمگیری در تأمین نیاز داخلی داشته است.

شهرک صنعتی چرم مشهد با ده‌ها واحد فعال، به عنوان مرکز اصلی تولید چرم سبک ایران شناخته می‌شود و آمار تولید آن گویای اهمیت این منطقه است:

• شهرک صنعتی چرم مشهد حدود ۱۷ درصد از کل چرم کشور را تولید می‌کند.