کشف دانشمندان MIT: راه بالقوه «ریبوت» شبکیه و درمان تنبلی چشم در بزرگسالان

پژوهشگران مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) مدعی کشف روشی بالقوه و امیدوارکننده برای بازیابی بینایی در بزرگسالان مبتلا به اختلال آمبلیوپی یا تنبلی چشم شده‌اند. این دانشمندان با انجام آزمایش‌هایی موفقیت‌آمیز روی موش‌ها، نشان دادند که می‌توان شبکیه چشم را به‌طور موقت «ریبوت» کرد تا سیستم بینایی فرصت خوددرمانی پیدا کند و به حالت قبل بازگردد.

مکانیسم عمل: بی‌حس‌سازی موقت شبکیه

تنبلی چشم اختلالی رایج در رشد بینایی است که در آن، بینایی در یک یا هر دو چشم در دوران کودکی به‌درستی رشد نمی‌کند و مغز سیگنال‌های دریافتی از چشم ضعیف‌تر را نادیده می‌گیرد. محققان MIT در پژوهشی که نتایج آن در ژورنال Cell Reports منتشر شده است، دریافتند که بی‌حس‌کردن شبکیه چشم موش‌های درگیر با آمبلیوپی به مدت چند روز، توانسته است پاسخ بصری مغز به آن چشم را حتی در بزرگسالی بازگرداند.

پروفسور «مارک برز» (Mark Bears)، نویسنده اصلی این مقاله، در خصوص اهمیت این کشف می‌گوید:

«اگر این کار در آزمایش‌های بعدی جواب بدهد، گامی اساسی به جلو خواهد بود. با این روش می‌توان چشمی را که همین حالا هم در این افراد کار زیادی انجام نمی‌دهد، به‌مدت چند روز غیرفعال کرد و بعد آن را «به زندگی بازگرداند».»

تمرکز بر شبکه اعصاب لوب زانویی جانبی

محققان در این سازوکار درمانی، بر شبکه‌ای از اعصاب مغز متمرکز شده‌اند که لوب زانویی جانبی نامیده می‌شود. این شبکه وظیفه انتقال اطلاعات چشم به قشر بصری مغز، یعنی محل پردازش اطلاعات بصری، را بر عهده دارد. پیش‌تر در سال ۲۰۰۸ مشخص شده بود که مسدودسازی سیگنال‌ها از شبکیه یک چشم به اعصاب این شبکه در مغز، باعث می‌شود نورون‌ها «انفجارهایی» از سیگنال‌های الکتریکی را به سمت قشر بصری ارسال کنند. مطالعه اخیر اثر این سیگنال‌ها را در درمانی احتمالی برای تنبلی چشم بررسی کرده است.

نتایج آزمایش تزریق بی‌حسی

دانشمندان برای بررسی فرضیه خود، ماده بی‌حسی را به چشم موش‌های مبتلا به آمبلیوپی تزریق کردند و نتایج را با گروه کنترل مقایسه نمودند. در این تحقیق، فعالیت نورون‌های قشر بصری مورد بررسی قرار گرفت تا نسبت سیگنال‌های هر چشم مشخص شود. یافته‌های کلیدی به شرح زیر است:

• نسبت سیگنال‌ها در موش‌هایی که تحت درمان قرار گرفته بودند، بسیار بیشتر از گروه کنترل بود.
• محققان نتیجه گرفتند که این تزریق می‌تواند چشم را «ریبوت» کند و به حالت قبل برگرداند.
• زمانی که چشم دچار تنبلی به‌طور موقت بی‌حس شده بود، اطلاعات ورودی آن در مغز افزایش یافت تا به سطح اطلاعات چشم عادی برسد.

چشم‌انداز آینده درمان انسانی

پژوهشگران ابراز امیدواری کرده‌اند که این روش در مطالعات آینده بر روی حیوانات دیگر و در نهایت بر روی انسان‌ها آزمایش شود. آن‌ها در مقاله خود اظهار داشته‌اند: «محتاطانه خوش‌بین هستیم که این یافته‌ها بتواند به یک رویکرد درمانی تازه برای تنبلی چشم در انسان‌ها منجر شود.»