هشدار درباره مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک در ایران و خطر مقاومت میکروبی برای نسل جوان

چالش مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک در ایران

وی با تأکید بر پیامدهای ناگوار مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها، توضیح داد که این رویه نه تنها باعث کاهش اثرگذاری داروهای موجود می‌شود، بلکه نیاز به تولید و ورود مداوم آنتی‌بیوتیک‌های جدید را افزایش می‌دهد. این چرخه خطرناک، حتی داروهای پیشرفته نسل جدید را نیز در صورت مصرف نادرست، در معرض مقاومت میکروبی قرار خواهد داد.

اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، حتی داروهای پیشرفته نسل جدید هم در صورت مصرف غیرمنطقی با مقاومت میکروبی مواجه خواهند شد و چرخه خطرناک مقاومت دوباره تکرار می‌شود.

تجویز غیرمنطقی برای بیماری‌های ویروسی

ظفرقندی به صراحت اشاره کرد که بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا کاملاً ماهیت ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک‌ها هیچ اثری در درمان آن‌ها ندارند. وی تجویز آنتی‌بیوتیک برای آنفلوآنزا را مصداق بارز مصرف غیرمنطقی دانست و افزود:

• داروخانه‌ها نباید برای بیماری‌های ویروسی آنتی‌بیوتیک عرضه کنند.
• مردم باید از اقدام خودسرانه برای تهیه این داروها جداً خودداری کنند.

او همچنین تأکید کرد که درمان آنفلوآنزا مبتنی بر مراقبت‌های بهداشتی، اقدامات حمایتی و پیشگیری از انتقال بیماری است و تجویز آنتی‌بیوتیک در این زمینه، علاوه بر غیرضروری بودن، هزینه‌زا و غیرعلمی است.

راهکارهای ضروری برای کنترل مصرف

برای مقابله با این بحران، چندین اقدام حیاتی ضروری است که در دو محور اصلی آموزش و نظارت دسته‌بندی می‌شوند.

فرهنگ‌سازی و آموزش مستمر

اولین گام ضروری، فرهنگ‌سازی و آموزش صحیح است. این آموزش باید به طور موازی به مردم و همکاران نظام سلامت ارائه شود تا:

• مردم از مصرف خودسرانه پرهیز کنند.
• همکاران نظام سلامت بدانند در هر بیماری، چه نوع آنتی‌بیوتیکی، با چه دوز و در چه تعداد باید تجویز شود.

وی بر لزوم تکرار پیوسته این آموزش‌ها در دوره‌های بازآموزی تأکید کرد، چرا که علم پزشکی همواره در حال تغییر و به‌روزرسانی است.

تشدید نقش نظارتی وزارت بهداشت و بیمه‌ها

ظفرقندی بر نقش حیاتی نهادهای نظارتی تأکید کرد و خواستار مقابله جدی با تجویزهای بی‌رویه و غیرمنطقی شد. مسئولیت‌های نظارتی عبارتند از:

• معاونت درمان و سازمان غذا و دارو باید بر اجرای گایدلاین‌های علمی نظارت کنند.
• بیمه‌ها مسئولیت دارند از تجویز داروهای غیرضروری جلوگیری کرده و کنترل نسخه‌ها را بر عهده بگیرند.

او همچنین به لزوم بازنگری در سیستم نسخه‌نویسی الکترونیک اشاره کرد و گفت این سیستم باید به نحوی طراحی شود که افراد فاقد تبحر لازم، امکان تجویز آنتی‌بیوتیک‌های نسل جدید را نداشته باشند. این محدودیت‌ها باید در راهنماهای بالینی بیمه‌ای به روشنی تعریف شوند و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نیز از سطح داروخانه‌ها کنترل گردد.

مقاومت میکروبی؛ چالشی جهانی و ملی

وی با اشاره به پیش‌بینی‌های جهانی، ابعاد فاجعه‌بار مقاومت میکروبی را در صورت ادامه روند فعلی ترسیم کرد:

او این موضوع را یک چالش جهانی و یک ضرورت ملی خواند که نیازمند پیگیری جدی توسط وزارت بهداشت، بیمه‌ها و تمامی نهادهای مرتبط است. دستورالعمل‌های لازم در معاونت‌های مختلف وزارت بهداشت و بیمه‌ها در حال تدوین و پیگیری است تا خروجی‌های عملیاتی و اثرگذار برای کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور حاصل شود.