«میدان تا میدان»؛ طرح معماری ایرانی برنده بخش پروژه‌های آینده فستیوال جهانی ۲۰۲۵

فستیوال جهانی معماری (WAF)

فستیوال جهانی معماری (World Architecture Festival) یکی از معتبرترین جشنواره‌های بین‌المللی حوزه معماری در جهان است که به صورت سالانه برگزار می‌شود. این رویداد شامل مسابقه معماری، داوری زنده، کنفرانس، سخنرانی و نمایشگاه است.

اولین دوره این رویداد در سال ۲۰۰۸ میلادی برگزار شد و تاکنون میزبان شهرهایی چون بارسلونا، سنگاپور، برلین و آمستردام بوده است. جشنواره WAF از اعتبار بسیار بالایی برخوردار است و داوری پروژه‌ها توسط معماران و متخصصان مطرح جهان صورت می‌گیرد. همچنین، پروژه‌های برنده و فینالیست‌ها در آرشیو معتبر جهانی World Buildings Directory ثبت می‌شوند.

بخش «پروژه‌های آینده» (Future Projects)

بخش «پروژه‌های آینده» مخصوص طرح‌هایی است که هنوز ساخته نشده یا در مرحله طراحی قرار دارند. پروژه‌های منتخب در این بخش باید طراحی خود را به‌صورت زنده در جشنواره ارائه کنند و این بخش نشان‌دهنده توانایی شرکت‌ها در ارائه طرح‌های نوآورانه و آینده‌نگر است.

«میدان تا میدان»: طرحی برای احیای قلب بم

پروژه «میدان تا میدان» که توسط دفتر معماری «ایده و اجرا» با طراحی استاد مسعود نعمتی، علی نعمتی و نسترن تهرانی ارائه شده، طرحی برای ارگ جدید شهر بم در استان کرمان است.

تولد یک ایده پس از فاجعه

شکل‌گیری این پروژه به فاجعه زلزله سهمگین ۵ دی ۱۳۸۲ بازمی‌گردد که شهر تاریخی بم را لرزاند و متأسفانه جان نزدیک به ۶۰ هزار نفر از ساکنانش را گرفت. با وجود آسیب‌های جدی به ارگ بم، بزرگترین سازه خشتی جهان، پابرجا ماندن بخش‌هایی از آن، روح معماری و فرهنگ دیرینه این سرزمین را زنده نگه داشت.

پس از ۲۲ سال تلاش‌های گسترده ملی و بین‌المللی برای بازسازی زیرساخت‌ها و مسکن، اکنون نگاه‌ها به توسعه بخش‌های تازه شهر دوخته شده است. هدف از طرح «میدان تا میدان»، ایجاد محوری فرهنگی، تجاری و گردشگری به عنوان قلب تپنده توسعه جدید بم است.

الهام از معماری کهن ایرانی

ساختار فضایی طرح «میدان تا میدان» با الهام از بازار سنتی ایرانی، به‌ویژه بازار کرمان، و با بهره‌گیری از فرم‌ها و هندسه ارگ بم شکل گرفته است. این رویکرد، حس آشنایی، پیوستگی و دعوت کنندگی را در ذهن شهروندان برمی‌انگیزد.

کالبد پروژه با ساختاری ریزدانه، سلسله مراتبی، تودرتویی و قابل توسعه طراحی شده تا همچون بازارهای تاریخی، رشد ارگانیک را تداعی کند. این رویکرد تنها تقلیدی ظاهری نیست؛ بلکه تلاشی برای بازآفرینی اتمسفر، ریتم، سایه روشن‌ها و تجربه زیسته فضاهای بازار در لایه‌های مختلف معماری است.

راهبردهای اقلیمی در مواجهه با گرمای طاقت‌فرسا

با توجه به اینکه شهر بم در بیشتر ماه‌های سال دمایی فراتر از ۴۵ درجه سانتی‌گراد را تجربه می‌کند، راهبرد اصلی طرح بر اصول معماری بومی سازگار با اقلیم گرم و خشک استوار شده است. این محور با الگوی دیرین «باغ، آب، سایه» که شالوده هزارساله حیات در بم بوده، هماهنگ شده است.

ویژگی‌های طرح «میدان تا میدان» برای کاهش مصرف انرژی:

• ایجاد بافتی متراکم و توده‌گذاری مناسب برای شکل دادن به سایه ممتد و مسیرهای خنک.
• طراحی بخش‌هایی از بناها در دل زمین، به منظور ایجاد سایه‌های عمیق و کاهش مصرف انرژی.
• استفاده از سایه‌بان‌ها، رواق‌ها و فرم‌های بادگیرگونه با الهام از معماری تاریخی شهر.
• جانمایی لکه‌های آب در کنار فضاهایی با سایه‌اندازی مطلوب برای خنک‌سازی طبیعی.

همچنین، در این طرح از نخلستان‌ها و گونه‌های کم‌مصرف بهره گرفته شده تا ضمن پاسداشت هویت منظرین منطقه، بر سایه‌اندازی و طراوت فضاهای عمومی افزوده شود؛ رویکردی که بازتابی از سنت دیرپای باغ‌سازی ایرانی است.

خلق فضایی زنده و ۲۴ ساعته

برای مواجهه با گرمای طاقت‌فرسای روز و ایجاد پویایی اجتماعی، فضاهای تجمعی به صورت پلازا در دو تراز سطح و زیر زمین طراحی شده است. این فضاها امکان حضور پیوسته شهروندان را در طول روز فراهم کرده و در شب، به واسطه جریان هوا، به کانون فعالیت‌های اجتماعی بدل می‌شوند.

در نهایت، محور پیشنهادی با دربرگرفتن مجموعه‌ای از کاربری‌های فرهنگی، تجاری، خدماتی و اقامت کوتاه‌مدت، ساختاری زنده و ۲۴ ساعته می‌آفریند؛ ساختاری که می‌تواند بخشی از حیات ازدست‌رفته شهر پس از زلزله را احیا کرده و در بازآفرینی روح تاریخی بم نقشی بنیادین ایفا کند.