بحران نهاده‌های دامی؛ ناکارآمدی «بازارگاه» و تهدید امنیت غذایی کشور

ناکارآمدی سامانه بازارگاه و افزایش هزینه‌ها

سامانه بازارگاه نهاده‌های کشاورزی با هدف اصلی شفاف‌سازی توزیع، حذف واسطه‌گری و تنظیم قیمت نهاده‌های دامی راه‌اندازی شد، اما در عمل نتوانسته به اهداف خود دست یابد. از مشکلات این سامانه می‌توان به خالی‌فروشی، تأخیر در تحویل محموله‌ها، رانت و تبعیض، تخصیص نادرست و مشکلات فنی و سیستمی اشاره کرد.

این اختلال در تأمین نهاده‌ها توسط سامانه بازارگاه، به طور مستقیم به افزایش هزینه‌های تولید محصولات پروتئینی منجر شده است. در نتیجه، شاهد افزایش قیمت‌ها در بازار گوشت قرمز، مرغ، تخم‌مرغ و محصولات لبنی هستیم. اختلال در زنجیره تامین، ضرر مضاعفی را متوجه تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کرده است.

رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن اعلام کرد: «در آبان‌ماه تنها ۴۰ درصد نهاده مورد نیاز از سامانه بازارگاه تأمین شده است.»

تغییر شیوه توزیع به شرکت پشتیبانی امور دام

به دنبال شکایات گسترده تولیدکنندگان از شیوه توزیع در سامانه بازارگاه، دولت تصمیم گرفت تا توزیع نهاده‌های دامی را از طریق شرکت پشتیبانی امور دام پیگیری کند. سرپرست این شرکت با اشاره به اینکه عمده مشکلات به تخصیص ارز بازمی‌گردد، ابراز امیدواری کرده است که با وعده‌های وزیر مبنی بر تامین به‌موقع ارز، نگرانی‌ها کاهش یابد. با این حال، به نظر می‌رسد چالش‌های تخصیص ارز برای واردات نهاده‌ها همچنان پابرجا است.

تأخیر در تخصیص ارز و کسری تولید

تأخیر در تخصیص ارز برای واردات نهاده‌های دامی از شهریورماه تاکنون، آسیب جدی به دامداری‌ها و مرغداری‌ها وارد کرده است. بر اساس آمارها، در سال ۱۴۰۳ میزان تولید داخلی و واردات نهاده‌های اصلی به شرح زیر بوده است:

مدیرعامل اتحادیه دام سبک با اشاره به شرایط خشکسالی، اعلام کرد که کشور امسال با ۱۲ میلیون تن کسری تولید در بخش‌های زراعت، مرتع، علوفه زراعی و دانه غلات مواجه است. متأسفانه ارز موردنیاز برای واردات جبران این کسری هنوز تخصیص داده نشده است.

افزایش تقاضا در نیمه دوم سال و لزوم اقدام فوری

در شش‌ماهه دوم سال، نیاز دام به انرژی بیشتر، برنامه‌ریزی برای جوجه‌ریزی و کاهش علوفه مرتعی باعث افزایش تقاضا برای نهاده‌های دامی می‌شود. علاوه بر این، شرایط خشکسالی و سهم بالای مصرف مرغ در سبد خانوار ایرانی، کمبودها را تشدید می‌کند. برای تضمین تأمین نهاده‌ها در سال آینده، ثبت سفارش مصارف بهار باید در دی ماه انجام شود، اما تأخیر در گشایش ثبت سفارش، به طور مستقیم بر قیمت‌ها تأثیر منفی می‌گذارد.

رسیدگی به کمبود نهاده‌های دامی یک مسئله فوری است. کمبود نهاده در صنایع دام و طیور نه تنها تولید را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند منجر به ضعف و نابودی دام به عنوان سرمایه اصلی این صنایع شود. این وضعیت، یک اثر دومینووار و مخرب بر امنیت غذایی کشور خواهد داشت و نیازمند رسیدگی عاجل دولتمردان است.