هشدار معاونت غذا و دارو: عرضه «قاتل‌الذئب» به جای «جدوار» در عطاری‌ها

هشدار مرگبار؛ عرضه گیاه سمی به جای داروی سنتی

محمدجواد خشنود، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با اشاره به گزارش‌های اخیر مسمومیت‌های شدید و در مواردی تهدیدکننده حیات، ناشی از عرضه اشتباه گیاه دارویی «جدوار»، تأکید کرد که در حوزه سلامت مردم، کوچک‌ترین خطا موجه نیست و هرگونه سهل‌انگاری در عرضه گیاهان دارویی، غیرقابل پذیرش خواهد بود. وی افزود که نتایج بررسی‌های آزمایشگاهی روی نمونه‌های گیاهی ارائه‌شده با عنوان «جدوار» فاجعه‌بار بوده است.

در موارد زیادی، گیاه بسیار سمی و کشنده «اقونیطون» به‌جای گیاه «جدوار» به خریداران تحویل داده شده است که چنین اشتباهی می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان، عوارض جدی و حتی مرگبار ایجاد کند.

الزام قانونی برای تأیید هرباریوم

در پی این خطای خطرناک، معاون غذا و داروی شیراز اعلام کرد که استانداردسازی عرضه گیاهان دارویی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت سلامت‌محور است. بر این اساس، قوانین جدیدی برای عطاری‌ها وضع شده است:

• مجوز عرضه: نگهداری و عرضه گیاه جدوار در عطاری‌ها تنها زمانی مجاز است که گیاه توسط یک هرباریوم معتبر شناسایی، تأیید و ثبت شده و مدارک آن در محل عطاری موجود و قابل ارائه باشد.
• تخلف و برخورد قانونی: تمامی عطاری‌ها موظف‌اند تنها در صورت تأیید هرباریوم، اقدام به عرضه جدوار کنند؛ در غیر این صورت عرضه این گیاه تخلف محسوب شده و با واحدهای متخلف برخورد قانونی خواهد شد.

اقونیطون: سمی‌ترین گیاه دارویی جهان

خشنود ضمن هشدار درباره خطرات گیاه «اقونیطون» (Aconitum napellus)، آن را یکی از مرگبارترین و سمی‌ترین گیاهان دارویی دنیا برشمرد. این گیاه با گل‌های آبی و ارغوانی، در برخی مناطق با نام‌های محلی نظیر «هلاهل»، «تاج‌الملوک» یا «قاتل‌الذئب» شناخته می‌شود.

عوارض مصرف خوراکی اقونیطون

کوچک‌ترین میزان مصرف خوراکی این گیاه می‌تواند عوارض جدی و کشنده‌ای ایجاد کند. استفاده خوراکی از اقونیطون حتی زیر نظر پزشک نیز با مخاطرات جدی همراه است و به‌هیچ‌وجه ایمن نیست و می‌تواند منجر به نارسایی قلبی و تنفسی شود.

جدوار چیست؟ پادزهر ابن‌سینا

در مقابل این گیاه سمی، «جدوار» با نام علمی Curcuma zedoaria از خانواده زنجبیلیان، در متون طب سنتی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. این گیاه از دیرباز برای خواص درمانی متعدد مورد استفاده قرار می‌گرفته است:

• ابن‌سینا: جدوار را «پادزهر همه سموم» معرفی کرده است.
• زکریای رازی: از نقش آن در تقویت قلب و حتی رفع سفیدی مو نام برده است.

در منابع معتبری مانند «مخزن‌الادویه» و «قرابادین کبیر»، از حب جدوار برای بهبود بینایی، پاکسازی بدن از سموم، بهبود کیست و سنگ کلیه و کمک به درمان فلج یاد شده است. اثرگذاری جدوار اغلب ناشی از ترکیبات فعال آن مانند کورکومین، فلاونوئیدها، روغن‌های فرار و ترپن‌ها است. این گیاه خواص ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی و محرک گوارشی داشته و در تسریع گردش خون، تسکین عفونت‌ها و حتی کمک به ترک اعتیاد مؤثر ذکر شده است.

توصیه‌های حیاتی به شهروندان

معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ضمن اولویت خواندن سلامت مردم، از فعالان حوزه طب سنتی خواست تا با حساسیت و دقت بیشتری نسبت به شناسایی و عرضه گیاهان دارویی اقدام کنند. وی همچنین توصیه‌های اکیدی به مردم ارائه کرد:

1. گیاهان دارویی را تنها از عطاری‌های معتبر و مورد تأیید تهیه کنید.
2. در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی پس از مصرف گیاهان، فوراً مصرف را قطع کنید.
3. در صورت بروز علائمی مانند تهوع، اسهال، سرگیجه، بی‌حسی یا تپش قلب، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه نمایید.