پیشرفت چشمگیر طرح‌های آبخیزداری در کرمانشاه؛ از «قنات معکوس» تا کاهش ۵ میلیون تنی فرسایش خاک

آمار و دستاوردهای کلان آبخیزداری

محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، در جلسه شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان اعلام کرد که حدود یک میلیون و ششصد هزار هکتار از اراضی کرمانشاه جزو منابع طبیعی هستند که نقشی بنیادین در حفظ خاک و آب ایفا می‌کنند.

وی با ارائه آمار دقیق، افزود که تاکنون ۹۵۰ هزار هکتار از کل سطح استان مورد مطالعه تفصیلی قرار گرفته و عملیات اجرایی آبخیزداری و آبخوانداری در ۶۸۰ هزار هکتار به انجام رسیده است. این اقدامات منجر به احداث بیش از ۴.۵ میلیون متر مکعب سازه‌های مکانیکی آبخیز شامل بندهای سنگ‌ملاتی، گابیون و خاکی شده است.

در بخش بیولوژیکی، طی دو دهه گذشته بیش از ۲۴۰ هزار هکتار عملیات بذرکاری، نهال‌کاری و کپه‌کاری انجام شده است. همچنین، عملیات بیومکانیکی شامل بانکت‌بندی، تراس‌بندی و سکوبندی نیز در ۸۳۰۰ هکتار اجرا شده است.

نوآوری منحصربه‌فرد: طرح قنات معکوس

یکی از موفقیت‌های برجسته استان، اجرای طرح ابتکاری «قنات معکوس» است. این نوآوری منحصربه‌فرد با هدایت روان‌آب‌ها از طریق گالری‌های زیرزمینی و چاه‌های جذبی، امکان نفوذ سالانه بیش از سه میلیون متر مکعب آب به سفره‌های زیرزمینی را فراهم کرده است.

این طرح به دلیل کارایی بالا و نتایج مثبت، اکنون در سطح ملی به نام استان کرمانشاه شناخته می‌شود.

طرح‌های مشارکتی و نتایج زیست‌محیطی

رستمی همچنین از اجرای سدهای زیرزمینی و چاه‌های افقی برای ذخیره آب دامنه‌ها و تقویت منابع زیرزمینی خبر داد. بخشی از این طرح‌ها با مشارکت فعال مردم محلی در مناطق سمبل و قره‌سو اجرا شده و نتایج بسیار مثبتی در کاهش فرسایش و افزایش پوشش گیاهی به همراه داشته است.

در راستای توسعه عملیات، تفاهم‌نامه‌ای با قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) منعقد شده که بر اساس آن، عملیات آبخیزداری در ۳۶۰ هزار هکتار از ۵۱ حوزه فرعی استان طی سه سال با اعتباری بالغ بر ۱,۲۶۰ میلیارد تومان آغاز شده و پیشرفت مطلوبی را نشان می‌دهد.

نتایج اجرای این طرح‌ها در هر سال خیره‌کننده است:

• کاهش پنج میلیون تن فرسایش خاک.
• کنترل ۲.۷ میلیون تن رسوب.
• افزایش نفوذ آب تا ۵۳۰ میلی‌متر در هکتار.

همکاری علمی با دانشگاه رازی کرمانشاه نیز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر، طرح جامع مدیریت حوزه آبخیز قره‌سو به وسعت ۵۵۱ هزار هکتار با مشارکت این دانشگاه در حال تدوین است تا انسجام سازمانی و حضور مؤثر جوامع محلی تضمین شود.

چالش‌ها و افق‌های توسعه در برنامه هفتم

مدیرکل منابع طبیعی استان به چالش‌های پیش روی این حوزه اشاره کرد. وی اظهار داشت که ضعف در مشارکت مردمی، کمبود اعتبارات و فاصله میان بخش‌های تحقیقاتی و اجرایی از مشکلات اصلی توسعه آبخیزداری محسوب می‌شوند، هرچند ظرفیت علمی و کارشناسی استان برای جبران این نارسایی‌ها بسیار بالاست.

طبق تعهدات مقرر در برنامه هفتم توسعه، استان کرمانشاه موظف است سالانه ۱۳ هزار هکتار عملیات آبخیزداری انجام دهد. رستمی تأکید کرد که در صورت پرداخت به‌موقع تخصیص‌ها، استان می‌تواند به یکی از مناطق الگو در مدیریت جامع منابع و خاک کشور تبدیل شود.