«کاپ ۳۰» برزیل: ناکامی در گنجاندن کاهش سوخت‌های فسیلی در متن توافق نهایی

در پایان مذاکرات پرتنش اقلیمی سازمان ملل متحد در برزیل، کشورهای عضو به توافقی دست یافتند که فاقد تعهدات صریح برای کاهش استفاده از سوخت‌های فسیلی است. این نتیجه، پس از مشاجرات سخت با کشورهای نفت‌خیز، به‌ویژه عربستان سعودی، به دست آمد و موجی از ناامیدی را در میان کشورهایی که به دنبال تعهدات قاطع‌تر بودند، ایجاد کرد.

ناکامی در گنجاندن کاهش سوخت‌های فسیلی

بیش از هشتاد کشور، از جمله بریتانیا و اعضای اتحادیه اروپا، خواهان توافقی بودند که تعهدات قبلی برای فاصله گرفتن از انرژی‌های تجدیدناپذیر را تقویت کند. اما پس از مقاومت شدید کشورهای تولیدکننده نفت، این بند کلیدی از پیش‌نویس نهایی حذف شد.

کمیسیونر اقلیم اتحادیه اروپا اعلام کرد که این اتحادیه متن توافق را خواهد پذیرفت، با این حال که این توافق به اندازه‌ای که آن‌ها می‌خواستند قاطع و جدی نیست.

مونیک باربوت، وزیر محیط زیست فرانسه، روز گذشته تأکید کرد که کشورهای تولیدکننده نفت مانند روسیه، هند، و عربستان سعودی، به همراه بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه، به‌شدت با کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی مخالف بوده‌اند.

دلایل مخالفت و منافع اقتصادی

دلایل این مخالفت‌ها ریشه در واقعیت‌های اقتصادی دارد. این کشورها یا دارای ذخایر عظیم سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز و زغال سنگ) هستند یا برای تأمین انرژی و چرخش اقتصاد خود به شدت به آن‌ها وابسته می‌باشند. سوخت‌های فسیلی، اگرچه عامل اصلی گرم شدن زمین هستند، اما همچنان محرک اصلی رشد اقتصادی ده‌ها کشور محسوب می‌شوند.

برخی از کشورهای درحال‌توسعه استدلال می‌کنند که باید اجازه داشته باشند از ذخایر خود استفاده کنند، همان‌طور که کشورهای توسعه‌یافته در گذشته انجام داده‌اند. آن‌ها اغلب تأکید کرده‌اند که تمرکز اصلی باید روی کاهش انتشار گازها باشد، نه حذف خود سوخت‌های فسیلی.

دستاوردهای محدود و تعهدات جانبی

با وجود ناکامی در زمینه سوخت‌های فسیلی، کشورهای شرکت‌کننده بر سر چند اقدام جانبی به توافق رسیدند:

• بازنگری در موانع تجاری.
• تعهد به سه برابر کردن کمک مالی به کشورهای درحال‌توسعه برای سازگار شدن با گرمایش جهانی.
• تعهدی کلی به جلوگیری از جنگل‌زدایی (بدون تدوین نقشه راه مشخص).

بازتابی از شکاف‌های اقتصادی و سیاسی جهان

ناکامی در گنجاندن گذار تدریجی از سوخت‌های فسیلی در متن توافق، بازتابی است از واقعیت‌های موجود اقتصادی و سیاسی جهان. تمرکز ثروت و نفوذ کشورهای نفت‌خیز، به‌ویژه عربستان سعودی، در کنار روسیه و هند، سرانجام توانست اتحادیه اروپا و کشورهای فقیر و آسیب‌دیده از تغییرات اقلیمی را مجاب به صرف‌نظر از اشاره صریح به سوخت‌های فسیلی کند.

در عوض، تمرکز بر سه برابر کردن کمک‌های مالی به کشورهای آسیب‌پذیر، تنها نکته‌ای است که می‌تواند نیمه پر لیوان برای این کشورها باشد، البته در صورتی که این تعهدات عملی شوند.

ویژگی‌های خاص اجلاس کاپ ۳۰

اجلاس کاپ ۳۰ در برزیل ویژگی‌های خاصی داشت. مشکلات لجستیکی در برپایی اجلاس عملاً به نمادی از هرج و مرج و مشکلاتی بدل شد که امروز شاخص شکاف‌های بزرگ اقتصادی و سیاسی بلوک‌های مختلف قدرت در جامعه جهانی هستند. همچنین، دولت برزیل به عنوان کشور میزبان، نتوانست کشورها را متعهد به تدوین نقشه راهی مشخص برای جلوگیری از جنگل‌زدایی کند و تنها به یک تعهد کلی بسنده شد.

شایان ذکر است که در نشست «کاپ ۲۸» در سال ۲۰۲۳ در دبی، رهبران جهان برای اولین بار توافق کردند که به تدریج از سوزاندن سوخت‌های فسیلی فاصله بگیرند، اما هنوز برنامه و نقشه راه مشخصی برای عملی کردن آن توافق آماده نشده است.