ایرج بسطامی؛ صدای ماندگار موسیقی ایران که زیر آوار زلزله بم خاموش شد

میراث جاودان ایرج بسطامی

چندان دور از انتظار نبود که پسری که در یک خانواده هنرمند چشم به جهان گشوده بود، روزی به یکی از چهره‌های مهم در حوزه موسیقی بدل شود. موسیقی به نوعی پیشه خانوادگی بسطامی بود و او پیش از آنکه موسیقی را به شکل حرفه‌ای دنبال کند، همراه با عمو و برادرانش سابقه اجرای موسیقی داشت.

در محضر استادان بزرگ

استعداد ذاتی بسطامی بود که او را به کلاس آواز محمدرضا شجریان کشاند. زمانی که ایرج برای اولین بار برای یادگیری آواز نزد شجریان رفت، توانایی او حیرت همگان را برانگیخت. رفته‌رفته این استعداد از چشم دیگر موسیقی‌دانان زمانه نیز دور نماند.

همکاری با پرویز مشکاتیان

روزی که پرویز مشکاتیان برای شنیدن آوازخوانی شاگردان شجریان در پشت در کلاس ایستاده بود، با صدایی مواجه شد که از نظر جنس و قدرت، سرآمد دیگران بود. این در حالی بود که بسطامی برای شرکت در این کلاس‌ها هر هفته مسیر طولانی بم تا تهران را طی می‌کرد. این آشنایی زمینه‌ساز سال‌ها همکاری مشترک این دو هنرمند شد.

بسطامی هرگز دست از یادگیری موسیقی برنداشت و همین پشتکار از او چهره‌ای متفاوت ساخت. زمانی که نخستین آلبوم موسیقی خود را با همکاری مشکاتیان تولید کرد، اگرچه این آلبوم در بین عموم مردم شهرتی به دست نیاورد، اما تحسین اهالی موسیقی را برانگیخت.

بازگشت غم‌انگیز به بم و فداکاری

بسطامی، علی‌رغم عمر کوتاهی که داشت، در زمان حیات خود نیز چنان که باید و شاید قدر ندید. او مدتی برای زندگی به تهران رفته بود، اما پس از مرگ برادرش، برای حمایت از خانواده او به زادگاهش، بم، بازگشت. بازگشتی که در نهایت به مرگ او انجامید.

در دورانی که در بم ساکن بود، به آموزش موسیقی به افراد محروم پرداخت و علی‌رغم رنج بردن از فقر، هرگز دست از حمایت از خانواده برادرش نکشید. او که هرگز ازدواج نکرد، نقش پدری دلسوز را برای برادرزاده‌هایش ایفا کرد و سرانجام در زلزله بم، در کنار عزیزانش، زیر آوار جان سپرد.

شهرت پس از خاموشی

پس از مرگ، آوازه بسطامی بیش از همیشه در گوشه‌وکنار ایران شنیده شد. تعدادی از آثار او پس از فاجعه بم، نه تنها به شهرت رسیدند، بلکه به آثاری نمادین و ملی برای مردم ایران تبدیل شدند.

صدای زیبایی که همزمان که با «گلپونه‌ها» از درد نامهربانی می‌گفت، زیر خروارها خاک بود. صدایی که بسیاری از مردم ایران را در خاطرات خوب و بد آن‌ها همراهی کرد. صدایی که از ایران خواند و با هربار خواندن «ای خطه ایران مهین ای وطن من» زخمی بر جگر ایران‌دوستان زد.