«هَمنِت»؛ فیلمی با شانس اسکار که جاهای خالی تاریخ خانواده شکسپیر را پر می‌کند

«هَمنِت»: تلفیق تخیل و حقایق تاریخی

در «هَمنِت» – که بر اساس رمان تحسین‌شده مگی اوفارل (۲۰۲۰) و فیلم تأثیرگذار جدیدی که با اقتباس از آن ساخته شده – همسر شکسپیر، اگنس، به‌عنوان زنی گیاه‌شناس با دانش داروهای گیاهی و توانایی درک آینده معرفی می‌شود. با این حال، او نمی‌تواند پسر خردسالش را از طاعون نجات دهد؛ مرگی که پدر پسر را به نوشتن یکی از بزرگ‌ترین نمایشنامه‌های تمام تاریخ ادبیات، یعنی «هملت»، سوق می‌دهد. باید توجه داشت که تقریباً هیچ‌کدام از این جزئیاتِ دراماتیک، قابل راستی‌آزمایی با حقیقت تاریخی نیستند.

«همنت»، چه در قالب رمان و چه بر پرده سینما، اثری برآمده از تخیلی الهام‌بخش و کاوشی غنی در اندوه است که از دل حقایقی بسیار ناچیز بیرون کشیده شده است. با این حال، از آنجا که با وجود قرن‌ها کاوش مورخان، هیچ «داستان شناخته‌شده‌ای» درباره گذشته شکسپیر وجود ندارد، نمی‌توان گفت که اوفارل (که فیلمنامه را همراه با کلوئی ژائو کارگردان نوشته) داستان واقعی را تحریف کرده است.

حقایق ناچیز درباره خانواده شکسپیر

حقایق اندک موجود درباره خانواده شکسپیر، بسیار کمتر از پرسش‌هایی هستند که برمی‌انگیزند:

• در سال ۱۵۸۲، ویلیام شکسپیر ۱۸ ساله با آن هاتاوی ۲۶ ساله ازدواج کرد که در انتظار تولد اولین فرزندشان، سوزانا، بودند.
• سه سال بعد، دوقلوهای آن‌ها به دنیا آمدند: جودیت و هَمنِت؛ نامی که در آن زمان با «هملت» قابل جایگزینی بود.
• در سال ۱۵۹۶، همنت در سن ۱۱ سالگی درگذشت و در ۱۱ اوت به خاک سپرده شد.
• تقریباً قطعی است که شکسپیر که همراه گروه تئاتر خود در سفر بود، نتوانست به موقع برای مراسم خاکسپاری به استراتفورد برسد.
• حدود چهار سال پس از مرگ پسرش، شکسپیر نمایشنامه «هملت» را نوشت.

هیچ‌کس نمی‌داند که آیا شکسپیر مجبور به ازدواج با آنِ باردار شده بود یا اینکه آن‌ها عاشق یکدیگر بودند. همچنین، اگرچه طاعون شیوع گسترده‌ای داشت و محتمل‌ترین علت مرگ است، اما کسی نمی‌داند همنت چگونه مرد. مهم‌تر از همه، اطلاعات کمی درباره خودِ آن هاتاوی وجود دارد، از جمله اینکه آیا او سواد خواندن و نوشتن داشت یا خیر. «همنت» در واقع درباره اگنس است و داستان خیالی، به او شخصیتی بااراده (با بازی جسی باکلی) و رابطه‌ای عاشقانه با شکسپیر (با بازی پل مسکال) می‌بخشد.

تغییر روایت درباره همسر شکسپیر: از آن تا اگنس

مگی اوفارل در پایان رمانش اذعان می‌کند که چقدر اطلاعات واقعی درباره همنت و والدینش ناچیز است، اما داستان خود را با تحقیقات دقیق درباره اواخر قرن شانزدهم غنی کرده و در بستر تاریخی قرار می‌دهد. او دلیل انتخاب این مسیر را این‌گونه توضیح می‌دهد:

کمی از مسیر اصلی منحرف شدم، چون دیدم تاریخ و پژوهشگران چقدر با همسر او [شکسپیر]، زنی که یاد گرفته‌ایم او را آن هاتاوی بنامیم، بد تا کرده‌اند. ما همیشه تنها یک روایت درباره او شنیده‌ایم و اکثر زندگی‌نامه‌نویسان همان را تکرار کرده‌اند: اینکه او یک روستایی بی‌سواد بود که شکسپیر را در دام ازدواج گرفتار کرد، اینکه شکسپیر از او متنفر بود و برای فرار از دست او به لندن گریخت.

ماجرای نام «اگنس»

حتی نام همسر شکسپیر نیز قطعی نیست. پدرش در وصیت‌نامه‌اش مهریه‌ای برای او به جا گذاشت و او را «اگنس» نامید. اوفارل تصمیم گرفت این نام را به شخصیت خود بدهد، با این استدلال که «اگر کسی نام واقعی او را بداند، آن شخص پدرش است.» دیوید اسکات کاستان، پژوهشگر برجسته آثار شکسپیر در دانشگاه ییل، تأیید می‌کند که او در تقریباً تمام اسناد «آن» نامیده شده و تنها در یک سند، یعنی وصیت‌نامه پدرش، «اگنس» خوانده شده است.

خلق شخصیتی مدرن و بااراده

اوفارل برای خلق شخصیت متمایز اگنس، او را با مهندسی معکوس از نمایشنامه‌های شکسپیر استخراج کرده است. او معتقد است: «همیشه حس می‌کردم همنت را در هملت می‌بینم. فکر می‌کردم او [همسرش] هم باید آنجا باشد.»

او با تکیه بر دانش تاریخی مبنی بر اینکه در آن زمان، مسئولیت ساخت دارو و درمان بیماری‌ها با زنان خانه بوده، اگنس را به‌عنوان یک زن با تخصص در گیاهان دارویی به تصویر می‌کشد. می‌توان تصور کرد که شکسپیر برای نوشتن بخش‌هایی از نمایشنامه‌هایش به تخصص همسرش تکیه کرده باشد.

این تصویرسازی از اگنس (با بازی جسی باکلی) به‌عنوان یک شریک واقعاً برابر، باهوش و دارای نظرات قاطع، همسری را به ما معرفی می‌کند که دوست داریم شکسپیر داشته باشد؛ کسی که به روش خود خارق‌العاده است. با این حال، این تصور لزوماً فقط آرزوپروری نیست. کارنی، یک پژوهشگر، می‌گوید: «اگرچه وسوسه‌کننده است که آنِ خلق‌شده توسط اوفارل را تلاشی صرف برای تبدیل او به یک فمینیست اولیه مدرن بدانیم، اما این تصویرسازی در واقع با آنچه از زندگی بسیاری از زنان آن دوران می‌دانیم، همخوانی دارد.» او می‌افزاید که بسیاری از زنان در آن زمان کارهای کوچک مانند ساخت نوشیدنی، درمان‌های گیاهی و تجارت را اداره می‌کردند.

با وجود اینکه اگنسِ داستانی می‌تواند بخواند، خود اوفارل فکر می‌کند همتای واقعی او احتمالاً بی‌سواد بوده است، زیرا «در آن زمان آموزش خواندن به دختر یک پرورش‌دهنده گوسفند کاری بیهوده تلقی می‌شد.»

پیوند عاطفی میان «هملت» و «همنت»

ازدواج شکسپیرها، آن‌گونه که در کتاب و فیلم تصویر شده، با غیبت‌های طولانی‌مدت شکسپیر برای کار در تئاتر لندن کمرنگ می‌شود. اما وقتی نوبت به مرگ همنت و پیامدهای اندوهناک آن می‌رسد، باز هم تنها گمانه‌زنی وجود دارد.

اوفارل، هم‌سو با مقاله تأثیرگذار استیون گرین‌بلت در سال ۲۰۰۴، خط مستقیمی میان مرگ همنت و خلق نمایشنامه «هملت» می‌بیند که فراتر از شباهت نام‌هاست.

در فیلم، وقتی اگنس به لندن سفر می‌کند تا نمایشنامه را ببیند، بازیگر نقش هملت لباسی پوشیده و رنگ مویی دارد که او را شبیه همنت کرده است. همچنین، در یک انتخاب هوشمندانه بازیگران، «جاکوبی جوپ» نقش همنتِ پسر و برادرش «نوآ جوپ» بازیگر نقش هملت روی صحنه هستند که شباهت بصری میان آن‌ها غیرقابل‌انکار است. در این تفسیر، نمایشنامه تنها راهی برای شکسپیر جهت تخلیه اندوهش نیست؛ بلکه با بازی در نقش روح پدرِ هملت، او فرصت می‌یابد روی صحنه با پسرش خداحافظی کند؛ کاری که در زندگی هرگز موفق به انجامش نشد.

در نهایت، هیچ مدرک باقی‌مانده‌ای از آنچه شکسپیر درباره همسر و خانواده‌اش فکر یا احساس می‌کرد وجود ندارد. اگرچه تحقیقات جدیدی مانند کشف نامه‌ای خطاب به «خانم شکسپیر» در لندن (بین سال‌های ۱۶۰۰ تا ۱۶۱۰) ممکن است احتمال سواد او و زندگی مشترکشان در لندن را تقویت کند، اما این‌ها صرفاً «در را به روی این احتمال باز می‌کند».