دلایل آلودگی کم‌سابقه هوای اردبیل؛ وارونگی دما، تله طبیعی و افزایش منابع آلاینده

تشدید آلودگی در شهر پاک

شهروندان اردبیلی در روزهای گذشته با کاهش محسوس کیفیت هوا و کاهش دید در برخی ساعات مواجه شده‌اند. این وضعیت در پی افزایش منابع آلاینده و هم‌زمانی آن با شرایط پایداری جوی، شهری را که سال‌ها به‌عنوان یکی از پاک‌ترین شهرهای کشور شناخته می‌شد، تحت تأثیر موج اخیر آلودگی قرار داده است.

عوامل اصلی تولید و ماندگاری آلاینده‌ها

کارشناسان محیط‌زیست عوامل متعددی را در تولید و ماندگاری آلاینده‌ها در شرایط کنونی مؤثر می‌دانند:

• افزایش استفاده از سیستم‌های گرمایشی: با سرد شدن هوا، مصرف سوخت در منازل و تأسیسات افزایش یافته است.
• رشد تردد خودروها: افزایش تردد وسایل نقلیه در روزهای سرد.
• تمرکز فعالیت‌های شهری: تجمع فعالیت‌های آلاینده در حوضه شهری.
• کاهش جریان باد: ضعف یا سکون بادهای سطح زمین که از تهویه طبیعی جلوگیری می‌کند.

تأثیر سامانه پرفشار دینامیکی بر شمال‌غرب

مجید کوهی، مدیرکل هواشناسی استان اردبیل، با اشاره به آلودگی کم‌سابقه هوای منطقه طی روزهای گذشته، توضیح داد که بخش‌های گسترده‌ای از شمال‌غرب کشور تحت تأثیر سامانه پرفشار دینامیکی قرار گرفته‌اند.

این سامانه معمولاً با آسمانی صاف همراه است و مانند تله‌ای طبیعی از خروج آلاینده‌ها جلوگیری می‌کند. در این شرایط، به جای شکل‌گیری حرکات صعودی، جو دچار حرکات شدید نزولی می‌شود.

این حرکات نزولی باعث ایجاد لایه‌ای از هوای گرم در ارتفاعات میانی جو و در نتیجه وقوع پدیده وارونگی دما می‌شود.

سازوکار وارونگی دما و انباشت آلاینده‌ها

پدیده وارونگی دما (اینورژن) یکی از مهم‌ترین عوامل جوی در تشدید آلودگی است. در این وضعیت، هوای گرم بالای هوای سرد سطح زمین قرار می‌گیرد و عملاً تهویه طبیعی جو متوقف می‌شود.

همراهی این پدیده با ضعف یا سکون بادهای سطح زمین، موجب انباشت آلاینده‌هایی مانند ترافیک، صنایع و تأسیسات گرمایشی در حوضه‌های شهری می‌شود. کوهی همچنین کاهش ارتفاع لایه مرزی در فصل‌های سرد را یکی دیگر از عوامل تشدیدکننده آلودگی عنوان کرد و گفت این شرایط در کنار جو پایدار و فرونشینی جوی باعث افزایش غلظت آلاینده‌ها می‌شود.

ضرورت کنترل منابع آلودگی

مدیرکل هواشناسی استان اردبیل تأکید کرد که آلودگی اخیر نتیجه برهم‌کنش هم‌زمان چند عامل جوی است. از این رو، کنترل منابع تولید آلودگی می‌تواند نقش مهمی در کاهش اثرات این پدیده داشته باشد و به بهبود کیفیت هوای منطقه کمک کند.