اقتصاد نابرابر کتاب: کاهش تیراژ به ۵۰۰ نسخه و سهم یک‌هزارمی ایران از بازار جهانی

چالش‌های اقتصادی نشر؛ از کاغذ تا اولویت مردم

احمدرضا احمدی میرقائد، مدیر کل منابع علمی و اطلاع‌رسانی دانشگاه علم و فرهنگ، با اشاره به مشکلات اقتصادی این حوزه، تاکید کرد که هزینه‌ها تنها به گرانی کاغذ محدود نمی‌شود؛ بلکه هزینه‌های چاپ، توزیع، ویراستاری (اعم از ادبی و علمی) و دیگر مشکلات اقتصادی و تورمی نیز در این صنعت حیاتی است.

وی یادآور شد: هنگامی که اقلام ضروری مردم مانند خوراکی‌ها یا بنزین گران می‌شود، همه صف می‌کشند، اما وقتی کتاب گران می‌شود، این اتفاق نمی‌افتد. این امر نشان می‌دهد که کتاب از اولویت‌های زندگی مردم خارج شده است.

میرقائد در ادامه، بر لزوم حمایت همه‌جانبه از متولیان نشر و اقتصاد کتاب تاکید کرد و وضعیت تیراژ کتاب‌ها در ایران را نگران‌کننده خواند:

• تیراژ کتاب‌ها در ایران اغلب پایین است.
• تیراژ کتاب در برخی مواقع به ۵۰۰ نسخه کاهش یافته است.
• چرخه نشر در ابعاد مختلف با چالش مواجه است و باید برای جلوگیری از محرومیت خواننده از دسترسی به کتاب، چاره‌اندیشی شود.

وی همچنین با توجه به گسترش سریع چاپ دیجیتال، حمایت متولیان از اقتصاد نشر و کتاب را در قالب حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی، فروش آنلاین و بازاریابی مؤثر، بسیار حیاتی دانست.

سهم ناچیز ایران از بازار ۱۵۰ میلیارد دلاری کتاب

محمدعلی حسینیان، کارشناس حوزه نشر و کتاب، با ارائه آماری تکان‌دهنده، به حجم اقتصاد جهانی کتاب اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، حجم اقتصاد و درآمد کتاب در دنیا حدود ۱۵۰ میلیارد دلار است. این در حالی است که سهم درآمدی ایران از کل صنعت نشر کتاب در جهان، تنها یک هزارم این میزان است.

نگاه غیرمنطقی به اقتصاد کتاب

حسینیان با تاکید بر اینکه اساساً نگاه به اقتصاد کتاب در کشور منطقی نیست و نمی‌توان صرفاً به کتاب نگاه اقتصادی داشت، افزود: البته فعالان حوزه کتاب در طول تاریخ همواره در شرایط سختی قرار گرفته و مورد ظلم واقع شده‌اند.

او با اشاره به افزایش قیمت کتاب در سال‌های گذشته، افزایش آگاهی از اقتصاد نابرابر کتاب را ضروری خواند و خاطرنشان کرد: از سال ۱۳۹۰ تا کنون، قیمت کتاب بیش از ۳۰ برابر افزایش داشته است. این میزان در مقایسه با افزایش ۱۰۰ برابری برخی کالاهای دیگر، نشان‌دهنده در نظر گرفته شدن سوبسیدهایی برای کتاب بوده است؛ با این وجود، وضعیت همچنان نامطلوب است.

راهکارهای تقویت اقتصاد نشر؛ کیفیت و توزیع

به اعتقاد این کارشناس، راه تقویت اقتصاد کتاب در گروی برجسته‌سازی محتوای قابل قبول است. ناشر موفق کسی است که بتواند با ابزارهای رسانه‌ای، بازار نشر خود را گسترش دهد.

وی بر لزوم اصلاح نگرش درباره کتاب و اقتصاد آن تاکید کرد و پیشنهاد داد: باید اقتصاد کتاب را کنار گذاشت و با این دید نگاه کرد که کتاب جان و روحی است که جسم گرفته است. ارتقای اقتصاد کتاب نیز کار سختی نیست.

حسینیان همچنین تاکید کرد که ایجاد جذابیت به راحتی می‌تواند بازار فروش کتاب را رونق ببخشد. در کنار فروش، کار توزیع نیز بایستی به شکل صحیح انجام شود تا کتاب در تمامی مناطق کشور در دسترس علاقه‌مندان قرار گیرد.

امضای تفاهم‌نامه همکاری

در پایان این نشست تخصصی، تفاهم‌نامه‌ای مابین مریم جدلی، رئیس انجمن فرهنگی هنری زنان ناشر، و علی سعدالله، معاون پژوهشی دانشگاه علم و فرهنگ وابسته به جهاد دانشگاهی، به امضاء رسید.