هشدار وزارت علوم به پارک‌های علم و فناوری: ۵ پارک تا پایان سال مهلت دارند؛ تمرکز بر پارک‌های تخصصی

محمدنبی شهیکی، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، ضمن اعلام ضرب‌الاجل برای پنج پارک علم و فناوری کشور، بر ضرورت ارتقای کیفیت و کارآمدی این نهادها تأکید کرد. وی هشدار داد که در صورت عدم دستیابی به استانداردهای لازم تا پایان سال جاری، این پارک‌ها نیز در فهرست لغو مجوز قرار خواهند گرفت. شهیکی همچنین از برنامه‌های جدید وزارت علوم برای تمرکز بر پارک‌های تخصصی، بازطراحی طرح «دستیار فناوری» و اجرای پروژه‌های نوین برای تقویت جریان خلق ایده خبر داد.

ضرب‌الاجل نهایی برای ۵ پارک علم و فناوری

معاون وزیر علوم در تشریح وضعیت شش پارک علم و فناوری مورد بررسی، توضیح داد که یکی از این موارد (یک پارک دانشگاهی) حدود یک ماه پیش لغو مجوز شد. سه مورد دیگر از پارک‌های مورد بررسی، پارک‌های دستگاهی بودند.

«از مجموع ۶ پارک علم و فناوری، ۵ پارک تا انتهای سال مهلت دارند و اگر بتوانند به استانداردهای مدنظر ما برسند، فعالیتشان ادامه خواهد داشت؛ اما اگر روند ناکارآمد فعلی ادامه پیدا کند، مشابه پارک قبلی که لغو مجوز شد، این‌ها هم وارد همان فهرست می‌شوند.»

وی با اشاره به اینکه ظرفیت پارک‌های موجود کشور در وضعیت مناسبی قرار دارد، تأکید کرد که زمان آن رسیده است تا بر اساس مزیت‌های فناوری کشور، به سمت ایجاد پارک‌های تخصصی و تقاضامحور حرکت شود. شهیکی همچنین تأیید کرد نهادی که نتواند در سطح استاندارد کار کند و اقتصاد فناورمحور ایجاد نماید، قطعاً در سال آینده نیز وارد چرخه لغو مجوز خواهد شد.

رویکرد وزارت علوم: ایجاد پارک‌های تخصصی بدون نهادسازی جدید

شهیکی درباره‌ی برنامه وزارت علوم برای ایجاد شش پارک جدید با اهداف اختصاصی، سیاست معاونت فناوری را «پرهیز از نهادسازی جدید» عنوان کرد. هدف اصلی این رویکرد، کارآمدتر کردن نهادهای موجود و توسعه مأموریت‌های آن‌هاست.

توسعه مأموریت نهادهای موجود به جای ساختار تازه

در این مدل، به جای ایجاد فضای جدید، نیروی انسانی جدید یا ساختار تازه، مأموریت نهادهای موجود توسعه می‌یابد و پارک‌ها «مکمل فرایندهای گذشته» آن‌ها هستند. وی دو مثال کلیدی را مطرح کرد:

• پژوهشگاه پلیمر: این پژوهشگاه با استفاده از امکانات گسترده موجود، پارک فناوری‌های پلیمر را شکل خواهد داد.
• پژوهشگاه زیست‌فناوری: این پژوهشگاه که در حال حاضر تا سطح TRL4 فعالیت می‌کند، ظرفیت ارتقا تا TRL9 را دارد و پارک زیست‌فناوری بر مبنای همین توانمندی شکل گرفته است.

بازطراحی و استانداردسازی طرح «دستیار فناوری»

طرح دستیار فناوری که دو سال قبل آغاز شد، با وجود مدل خوب طراحی‌شده، در مرحله اجرا با ضعف‌هایی مواجه بود. معاون وزیر علوم از بازطراحی و استانداردسازی این طرح در دوره جدید خبر داد.

در مدل جدید، طرح هدفمند و استانداردسازی شده و مشخص شده است که چه واحدهای فناور و شرکت‌های دانش‌بنیانی می‌توانند پذیرای دستیاران فناور باشند. دور اول مدل جدید سه ماه پیش برگزار شده و فراخوان دوره جدید ماه آینده منتشر می‌شود.

اولویت‌های دوره جدید طرح دستیار فناوری بر حوزه‌های زیر متمرکز است:

• میکروالکترونیک
• گلخانه‌های هوشمند
• کوانتوم
• نانو
• زیست‌فناوری

برنامه‌های سه‌گانه برای حل معضل کمبود ایده

کاهش تعداد دانشجویان ورودی پارک‌ها، یکی از معضلات اصلی در مسیر خلق ایده‌های نو در پارک‌های علم و فناوری است. معاونت فناوری برای رفع این خلأ، چند برنامه کلیدی را طراحی و اجرا کرده است:

• طرح نوآفرین صنعت‌ساز: این طرح برای افرادی طراحی شده که ایده مشخصی ندارند اما دارای انگیزه، پتانسیل و ریسک‌پذیری برای ورود به کارآفرینی هستند و از طریق توانمندسازی مهارتی به مسیر خلق ایده هدایت می‌شوند.
• پروژه «کاراپ»: این پروژه در سه دانشگاه و پنج حوزه تحصیلی آغاز شده است. در این مدل، دو ترم نخست مقطع کارشناسی ارشد به آموزش پایه و مهارتی اختصاص دارد و دانشجویان از ترم سوم وارد فرایند ایده‌سازی، تیم‌سازی و تجاری‌سازی (ایجاد استارتاپ) می‌شوند.
• پروژه «کوآپ صنعتی»: این طرح بر تجربه عملی دانشجویان در صنعت تمرکز دارد. ایده‌ها از دل صنعت استخراج می‌شوند و دانشجویان با تجربه شش‌ماهه در محیط واقعی، می‌توانند بر مبنای نیازهای صنعتی مسیر ورود به پارک‌ها را طی کنند.

علاوه بر این، «مدل مراکز رشد نوین» نیز طی شش ماه گذشته طراحی شده و هدف آن دقیقاً رفع همین خلأ کمبود ایده است.