خبر کامل
کشف «کمپلکس مرگ» در مغز؛ داروی FP۸۰۲ مسیر جدیدی برای درمان آلزایمر می‌گشاید
کشف «کمپلکس مرگ»؛ مسیر جدیدی برای درمان آلزایمر
گروهی از پژوهشگران برجسته به رهبری دکتر هیلمار بادینگ، عصب‌زیست‌شناس دانشگاه هایدلبرگ آلمان، با همکاری محققان دانشگاه شاندونگ چین، فرآیند مولکولی حیاتی و تازه‌ای را شناسایی کرده‌اند که نقشی محوری در پیشرفت بیماری آلزایمر ایفا می‌کند. این تیم با استفاده از مدل‌های حیوانی مبتلا به آلزایمر نشان دادند که یک برهم‌کنش زیان‌بار میان دو پروتئین خاص، عامل اصلی مرگ سلول‌های عصبی در مغز است؛ رخدادی که مستقیماً به تشدید اختلالات حافظه و شناخت منجر می‌شود.
این کشف نه تنها مکانیسم بیماری را روشن‌تر می‌کند، بلکه مسیرهای کاملاً جدیدی را برای توسعه درمان‌های مؤثرتر و هدفمند در مقابل این بیماری مخرب عصبی می‌گشاید.
شناسایی تعامل پروتئینی مرگبار: گیرنده NMDA و کانال یونی TRPM۴
ترکیب پروتئینی مضری که توسط پژوهشگران شناسایی شده، از دو جزء اصلی تشکیل می‌شود: گیرنده NMDA و کانال یونی TRPM۴. گیرنده‌های NMDA که در سطح سلول و سیناپس‌ها قرار دارند، مسئول انتقال پیام میان نورون‌ها هستند و به انتقال‌دهنده عصبی گلوتامات پاسخ می‌دهند.
فعالیت گیرنده‌های NMDA سیناپسی برای حفظ سلامت نورون‌ها ضروری است، اما حضور کانال یونی TRPM۴ وضعیت را دگرگون می‌کند. این حضور باعث می‌شود گیرنده‌های خارج‌سیناپسی NMDA رفتاری سمی پیدا کنند. این همکاری منجر به تشکیل ساختاری می‌شود که دکتر بادینگ آن را «کمپلکس مرگ» می‌نامد؛ ساختاری که می‌تواند به شدت به نورون‌ها آسیب رسانده و در نهایت موجب مرگ آن‌ها شود.
مهارکننده جدید FP۸۰۲: گسستن پیوند سمی
پژوهشگران گزارش کردند که در مغز موش‌های مبتلا به آلزایمر، میزان این کمپلکس سمی (NMDAR/TRPM۴) به شکل قابل توجهی بیشتر از موش‌های سالم است. برای مقابله با این پدیده، تیم تحقیقاتی یک ترکیب دارویی جدید به نام FP۸۰۲ را مورد آزمایش قرار داد. این مولکول که به عنوان مهارکننده سطح اتصال TwinF شناخته می‌شود، توسط گروه بادینگ شناسایی شده است.
نتایج آزمایش‌ها نشان داد که FP۸۰۲ توانایی مختل کردن این تعامل سمی را دارد. مکانیسم عمل این مولکول به این صورت است که با اتصال به سطح تماس TwinF – محلی که TRPM۴ با گیرنده NMDA تعامل می‌کند – مانع اتصال این دو پروتئین شده و عملاً «کمپلکس مرگ» را از هم جدا می‌کند.
جینگ یان، عضو تیم بادینگ و از محققان شرکت FundaMental Pharma، اظهار داشت: «درمان موش‌های مبتلا با این مولکول باعث کند شدن قابل‌توجه پیشرفت بیماری شد. در این حیوانات، نشانه‌های معمول آلزایمر بسیار محدود یا متوقف شدند.»
اثرات مثبت مشاهده شده در موش‌های تحت درمان با FP۸۰۲ شامل موارد زیر است:
- کاهش چشمگیر در میزان تشکیل رسوبات بتاآمیلوئید.
- محدود یا متوقف شدن از دست رفتن سیناپس‌ها.
- کاهش آسیب ساختاری و عملکردی به میتوکندری‌ها.
- بهبود قابل توجه در توانایی‌های یادگیری و حافظه.
رویکردی متفاوت در درمان بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی
دکتر بادینگ تاکید می‌کند که این رویکرد کاملاً با تلاش‌های معمول در درمان آلزایمر متفاوت است.
او توضیح می‌دهد: «به جای هدف قرار دادن تولید یا حذف آمیلوئید، ما یک فرآیند سلولی پایین‌دستی، یعنی کمپلکس NMDAR/TRPM۴ را مسدود می‌کنیم؛ ساختاری که موجب مرگ نورون‌ها می‌شود و در یک چرخه معیوب، به پیشرفت رسوب آمیلوئید نیز دامن می‌زند.»
این تیم تحقیقاتی پیش‌تر نیز اثرات محافظتی مشابهی از FP۸۰۲ را در مدل‌های حیوانی مبتلا به بیماری ALS نشان داده بود، که در آنجا نیز همین کمپلکس پروتئینی نقش دارد. پژوهشگران معتقدند که این مهارکننده می‌تواند به عنوان یک اصل دارویی گسترده‌کاربرد مطرح شود که توانایی کند کردن یا حتی توقف پیشرفت بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی مانند آلزایمر و ALS را دارا است.
با این حال، دکتر بادینگ خاطرنشان می‌سازد که کاربرد بالینی این روش هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد. او می‌گوید: «یافته‌های فعلی در مرحله پیش‌بالینی امیدوارکننده هستند، اما برای دستیابی به کاربرد انسانی، نیاز به توسعه دارویی جامع، آزمایش‌های سم‌شناسی و مطالعات بالینی گسترده داریم.»
بهینه‌سازی مولکول FP۸۰۲ برای کاربرد بالینی قرار است در سال‌های آینده و در همکاری نزدیک با شرکت FundaMental Pharma ادامه یابد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
