شکاف عمیق سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر؛ برزیل چگونه سرمایه خصوصی را جذب کرد؟

شکاف جهانی در سرمایه‌گذاری انرژی‌های تجدیدپذیر

با وجود آنکه بسیاری از کشورهای جهان از منابع غنی انرژی‌های تجدیدپذیر برخوردارند و تعهدات سیاسی محکمی برای افزایش سهم این منابع در سبد انرژی خود دارند، اما سطح سرمایه‌گذاری در این کشورها به طرز چشمگیری پایین‌تر از کشورهای توسعه‌یافته باقی مانده است. این شکاف عمیق، مانع اصلی در مسیر گذار جهانی انرژی محسوب می‌شود؛ به طوری که در سال ۲۰۲۴، تنها دو درصد از کل سرمایه‌گذاری جهانی در انرژی‌های تجدیدپذیر، معادل ۸۰۷ میلیارد دلار، به کشورهای کمتر توسعه‌یافته اختصاص یافت.

چالش جذب سرمایه خصوصی

تأمین مالی مورد نیاز برای گذار انرژی در سطح جهانی، تنها با بودجه‌های عمومی دولت‌ها کفایت نمی‌کند و نیازمند حمایت و تکمیل از سوی بخش خصوصی است. با این حال، جذب سرمایه‌گذاری خصوصی، به ویژه برای اقتصادهای در حال توسعه و نوظهور، به دلیل ریسک‌های ادراکی بالا (چه واقعی و چه غیرواقعی) و بازدهی غیرقابل پیش‌بینی، بسیار دشوار است.

با در نظر گرفتن این واقعیت که بیش از ۷۵ درصد از سرمایه‌گذاری‌های انرژی تجدیدپذیر بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۰ از منابع خصوصی تأمین شده و بخش عمده این سرمایه بازارهای بالغ را ترجیح می‌دهد، تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران در بازارهای نوظهور برای تسریع پیشرفت، امری حیاتی است.

برنامه‌ریزی استراتژیک؛ راهکار کاهش ریسک

برنامه‌ریزی انرژی، هنگامی که شامل استراتژی‌های مالی قابل اجرا باشد، می‌تواند نقشی تحول‌آفرین ایفا کند. در بسیاری از کشورها، برنامه‌ریزی هنوز به عنوان یک کار فنی مستقل و جدا از فرآیندهای تصمیم‌گیری و جریان‌های سرمایه‌گذاری تلقی می‌شود. اما اگر به این فرآیند به عنوان یک رویکرد استراتژیک و مشارکتی نگریسته شود، مزایای زیر را به دنبال خواهد داشت:

• کاهش ریسک‌های سرمایه‌گذاری
• نشان دادن تعهد بلندمدت به سیاست‌های انرژی
• ایجاد اعتماد در سرمایه‌گذاران برای بسیج مالی در مقیاس بزرگ

برزیل؛ الگویی موفق در جذب سرمایه

موفقیت برزیل نشان می‌دهد که چگونه می‌توان این راهکارها را به صورت عملی پیاده‌سازی کرد. این کشور توانسته است از طریق برنامه‌ریزی یکپارچه و استراتژی‌های مالی هماهنگ، سرمایه خصوصی را جذب کند، سهم انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش دهد و زنجیره‌های تأمین داخلی را تقویت نماید.

زیرساخت‌های نهادی و نظارتی برزیل

امروزه، برزیل یکی از پاک‌ترین ترکیب‌های انرژی در جهان را داراست؛ به طوری که حدود ۹۰ درصد از برق و نیمی از کل تأمین انرژی آن از منابع تجدیدپذیر حاصل می‌شود. این موفقیت مرهون عوامل زیر است:

• وجود نهادهایی مانند دفتر تحقیقات انرژی و سازمان‌های نظارتی ملی که از وزارت انرژی در برنامه‌ریزی و اجرا حمایت می‌کنند.
• برگزاری منظم مزایده‌های انرژی تجدیدپذیر که سیگنال‌های سرمایه‌گذاری روشنی ارائه داده و خط لوله قوی پروژه‌ها را تقویت می‌کند.
• چارچوب نظارتی پایدار و نقش‌های نهادی تعریف‌شده که هماهنگی بین ذینفعان را بهبود می‌بخشد.
• استفاده محوری از ابزارهای برنامه‌ریزی نظیر تراز ملی انرژی، طرح ۱۰ ساله توسعه و استراتژی بلندمدت انرژی برای تصمیم‌گیری مبتنی بر داده.

کمبود ظرفیت در کشورهای در حال توسعه

در مقابل الگوی برزیل، بسیاری از کشورهای در حال توسعه از ظرفیت‌ها و منابع نهادی کافی برای بهره‌گیری کامل از ابزارهای برنامه‌ریزی انرژی محروم هستند. این کمبودها شامل موارد زیر است:

• پراکندگی فرآیند برنامه‌ریزی در بین سازمان‌ها و جدایی آن از استراتژی‌های توسعه گسترده‌تر.
• دسترسی محدود به داده‌ها، ابزارهای مدل‌سازی و تخصص فنی.
• مشارکت دیرهنگام بازیگران مالی که منجر به جدایی برنامه‌ریزی نظری از پیگیری عملی می‌شود.

ائتلاف جهانی برای برنامه‌ریزی انرژی (GCEP)

به منظور رفع این شکاف، دولت برزیل و آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) ائتلاف جهانی برای برنامه‌ریزی انرژی (GCEP) را راه‌اندازی کرده‌اند. این ایده که از ریاست برزیل بر گروه ۲۰ در سال ۲۰۲۴ نشأت گرفته است، با هدف حمایت از کشورها برای توسعه برنامه‌های انرژی قوی و آماده سرمایه‌گذاری ایجاد شده تا بتواند سرمایه خصوصی را برای رشد انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورهای در حال توسعه جذب کند.

اگرچه GCEP از تجربه برزیل الهام گرفته است، اما هدف آن صادرات یک الگوی واحد نیست، بلکه توسعه مشترک راه‌حل‌های متناسب با زمینه‌ها، قابلیت‌ها و اولویت‌های ملی هر کشور است.

گذار انرژی، نه هزینه، بلکه سرمایه‌گذاری است

با نشان دادن اینکه گذار انرژی نه یک هزینه، بلکه سرمایه‌گذاری استراتژیک در امنیت انرژی و توسعه اجتماعی-اقتصادی است، می‌توان کشورها را برای دستیابی به اهداف انرژی تجدیدپذیر توانمند ساخت. با این حال، اهداف تنها زمانی معنادار هستند که قابلیت تحقق داشته باشند. این امر مستلزم سرمایه‌گذاری نه تنها در تولید برق تجدیدپذیر، بلکه در شبکه‌ها و زیرساخت‌هایی است که استقرار آن را در مقیاس بزرگ امکان‌پذیر می‌سازند.

جهان فناوری، دانش فنی و انگیزه لازم برای تسریع تغییر به سیستم انرژی مبتنی بر تجدیدپذیر را دارد، اما برای تحقق این امر، کشورها باید شکاف بین راهکارها و عمل را پر کنند و گفت‌وگو در مورد انرژی و آب و هوا را از شعارها به سمت اجرای عملی و ملموس سوق دهند. این به معنای تدوین برنامه‌های معتبر و آماده برای سرمایه‌گذاری است که تعهدات را به پیشرفت در دنیای واقعی تبدیل می‌کند.