کاهش سهم اقتصاد دیجیتال در ایران؛ فاصله ۴.۲ درصدی تا هدف ۱۵ درصدی برنامه هفتم

تعریف و اهمیت اقتصاد دیجیتال

اقتصاد دیجیتال شکل نوینی از فعالیت‌های اقتصادی است که بر پایه فناوری‌هایی چون اینترنت، داده‌های هوشمند، هوش مصنوعی، بلاکچین و زیرساخت‌های ارتباطی شکل گرفته و دنیای کسب‌وکار را دگرگون کرده است. در این نوع اقتصاد، تعاملات مالی و بانکی، تبادل کالا و خدمات و فرایندهای تولید و مصرف از طریق زیرساخت‌های دیجیتال انجام می‌گیرد.

کارشناسان، اقتصاد دیجیتال را فضایی بکر می‌دانند که نه تنها بحث هزینه نیست، بلکه می‌تواند مشاغل زیادی را برای کشور ایجاد کند و شرایط جدیدی برای ارزش‌آفرینی و اشتغالزایی فراهم آورد. عامل اصلی ایجاد ثروت در این حوزه، سرمایه‌های فکری و غیرملموس است؛ چرا که اقتصاد دیجیتال ذاتاً اقتصادی دانش‌محور است و بخش قابل توجهی از ارزش‌آفرینی آن، مرهون سرمایه‌های فکری و غیرفیزیکی است.

روند کاهشی سهم در ایران، برخلاف مسیر جهانی

با وجود توجه ویژه دولت‌ها به توسعه اقتصاد دیجیتال در کشور، آمارها نشان‌دهنده مسیری متفاوت با روند جهانی است. احسان چیت‌ساز، معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال، با اشاره به آمار مرکز آمار ایران اعلام کرد که سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص ملی در سال ۱۴۰۰ معادل ۴.۷ درصد بوده، اما این رقم در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته و به ۴.۲ درصد رسیده است.

این کاهش در حالی رخ داده که سهم اقتصاد دیجیتال در دنیا روند افزایشی داشته و اغلب کشورها به سمت توسعه آن حرکت کرده‌اند. این رشد جهانی باعث ارتقای بهره‌وری و تقویت مزیت رقابت ملی شده است.

مقایسه با آمار جهانی و اهداف توسعه

متوسط سهم اقتصاد دیجیتال در اقتصاد کشورهای جهان حدود ۱۵ درصد است و در کشورهایی نظیر چین این شاخص به رقم ۴۵ درصد می‌رسد. افت سهم اقتصاد دیجیتال در ایران برخلاف مسیر رو به رشد جهانی بوده و نیازمند توجه و اصلاح ساختارهای مرتبط است.

در برنامه هفتم توسعه مقرر شده است که سهم اقتصاد دیجیتال تا پایان سال ۱۴۰۷ به ۱۵ درصد برسد.

مزایا و الزامات توسعه اقتصاد دیجیتال

گسترش اقتصاد دیجیتال می‌تواند مزیت‌های بسیاری برای کشور به دنبال داشته باشد. این حوزه به عنوان فرصتی طلایی برای جهش اقتصادی شناخته می‌شود که مزایای آن شامل موارد زیر است:

• شناسایی و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و کاهش نرخ بیکاری.
• افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها در فرایندهای اقتصادی و بانکی.
• رقابتی شدن اقتصاد در سطح جهانی.
• تغییر شکل پول از کاغذی به الکترونیکی و گسترش خریدهای اینترنتی.

حمید حاج اسماعیلی، کارشناس بازار کار، با تاکید بر اهمیت هماهنگ‌سازی بازار کار کشور با فرصت‌های نوین، حمل و نقل اینترنتی را یکی از مصادیق موفق اقتصاد دیجیتالی در کشور دانست.

نقش سرمایه‌های فکری و بخش خصوصی

ورود به اقتصاد دیجیتال مستلزم داشتن مهارت‌های تخصصی است و باید مشاغل مرتبط با این حوزه زودتر شناسایی شوند تا رسمیت پیدا کنند.

معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا تاکید کرد که بخش خصوصی موتور محرک این حوزه به شمار می‌رود و بدون مشارکت فعال و مؤثر آن، مسیر تحول اقتصاد دیجیتال در ایران هموار نخواهد شد. اقتصاد دیجیتال ابزاری نوین برای رشد اقتصادی و اشتغالزایی در جهان روبه گسترش است و باید از این فرصت طلایی به شکل فزاینده و موثرتری بهره‌برداری کنیم.