معماری زیست‌بوم دیجیتال دولت هوشمند؛ کارشناس: اینترنت پایدار و آموزش پیش‌نیاز است

پس از ابلاغ طرح زیست‌بوم‌های دیجیتال توسط رئیس‌جمهور به وزارت ارتباطات با هدف تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه و پیشبرد دولت هوشمند، سازمان فناوری اطلاعات ایران موظف شد تا در مدت شش ماه، معماری‌های کلان و استانداردهای فنی این زیست‌بوم‌ها را تدوین و عملیاتی سازد؛ طرحی که کارشناسان اجرای موفق آن را منوط به فراهم شدن زیرساخت‌های حیاتی می‌دانند.

تکلیف شش ماهه برای معماری دولت دیجیتال

در تابستان سال جاری، رئیس‌جمهور طی ابلاغیه‌ای، وزارت ارتباطات را مسئول اجرای طرح زیست‌بوم‌های دیجیتال برای دستیابی به اهداف برنامه هفتم پیشرفت و توسعه دولت هوشمند کرد. بر اساس مفاد این ابلاغیه، سازمان فناوری اطلاعات ایران موظف شد ظرف مدت شش ماه، معماری‌های کلان و استانداردهای فنی مربوط به زیست‌بوم‌های دیجیتال دولت را تدوین و اجرا کند. این معماری‌ها شامل:

• سکوی تبادل داده‌های پایه
• سکوی تبادل اسناد و تراکنش‌های الکترونیکی
• نظام اعتباربخشی میان‌زنجیره‌ای خدمات

بر اساس آخرین اظهارات، کار تدوین معماری‌ها و اسناد با همکاری چندین دانشگاه آغاز شده و تیم‌های مربوطه تشکیل شده‌اند. در حال حاضر، تلاش‌ها بر روی آماده‌سازی این معماری‌ها و درگیر کردن دستگاه‌های مرتبط متمرکز شده است تا تکلیف ابلاغی رئیس‌جمهور به مرحله عملیاتی برسد.

اولویت‌های زیست‌بوم‌های دیجیتال و تمرکز بر روستا

همچنین، در راستای این طرح، تعریف یک زیست‌بوم اختصاصی برای توسعه کسب و کارهای روستایی در دستور کار قرار گرفته است. اولویت‌بندی کلی این زیست‌بوم‌ها بر اساس ابلاغیه ریاست جمهوری انجام شده و موضوعات زیر در اولویت نخست قرار دارند:

• لجستیک
• زنجیره تأمین
• انرژی
• مالی و مالیاتی
• کشاورزی
• آموزش

برخی دیگر از زیست‌بوم‌ها نیز در اولویت‌های بعدی قرار خواهند گرفت. یک کارشناس حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، ماهیت زیست‌بوم دیجیتال را این‌گونه تعریف می‌کند: «زمانی که صحبت از زیست‌بوم دیجیتال می‌شود یعنی تمام فرآیندهایی که در زیست واقعی وجود دارد، در فضای مجازی نیز با رویکرد اقتصادی و توسعه محور ایجاد شود.»

به طور مثال، ایجاد فضایی برای روستاییان به منظور تقویت اقتصاد خدمات و محصولات واقعی آن‌ها از طریق فضای مجازی، می‌تواند به بهتر شدن سبک زندگی و افزایش درآمد کمک کند.

الزامات و زیرساخت‌های حیاتی توسعه زیست‌بوم دیجیتال

این کارشناس تأکید می‌کند که اگرچه زیست‌بوم دیجیتال توانایی ایجاد تمام فرآیندهای اقتصادی و اجتماعی فضای واقعی در فضای مجازی را دارد، اما نیازمند زیرساخت‌های ضروری است. یکی از مهم‌ترین این زیرساخت‌ها، اینترنت پایدار، باکیفیت، با قیمت مناسب و در دسترس است.

این سؤال مطرح می‌شود که آیا زمانی که از توسعه زیست‌بوم دیجیتال برای روستاییان صحبت می‌شود، اینترنت با کیفیت و قیمت مناسب به آن‌ها ارائه شده است که انتظار تحقق اقتصاد روستایی بر مبنای اقتصاد دیجیتال را داشته باشیم؟

سایر الزامات کلیدی برای توسعه این زیست‌بوم عبارتند از:

• قوانین و مقررات: حذف مقررات دست و پاگیر و تسهیل فرآیندها.
• حمایت‌ها و تسهیلات: ارائه تسهیلات مالی یا غیرمالی برای کمک به فعالان این حوزه.
• آموزش: ارائه آموزش‌های لازم به تمامی افرادی که قصد ورود به این زیست‌بوم را دارند.

چالش یکپارچگی در برابر تخصصی‌سازی

در زمینه زیست‌بوم دیجیتال، بحث امنیت اطلاعات، داده‌ها و حریم خصوصی، به‌ویژه در حوزه‌های اقتصادی و سلامت، اهمیت بسیار بالایی پیدا می‌کند. پس از مشخص شدن نرم‌افزار و کاربردهای آن، انجام اقداماتی نظیر فرهنگ‌سازی، ترویج، تشویق، معرفی و امیدآفرینی ضروری است تا بتوان یک زیست‌بوم دیجیتال کارآمد در کشور فراهم کرد.

این کارشناس با اشاره به محدودیت زمانی دولت‌ها، که معمولاً تمایل به انجام سریع کار دارند، معتقد است:

«ما باید یک زیست‌بوم در لایه‌های زیرساختی تعریف کنیم و بعد به دستگاه‌های مختلف اعلام شود که به این زیست‌بوم بپیوندند و کار خود را انجام دهند. این یک مدل است، به شرطی که همه زیرساخت‌های گفته شده فراهم شود.»

در غیر این صورت، دولت مجبور به ایجاد زیست‌بوم‌های منطقه‌ای، تخصصی یا اختصاصی (مانند حوزه سلامت و روستایی) است که بعداً باید با یکدیگر ترکیب شوند. اگرچه مدل دوم سریع‌تر به نتیجه می‌رسد، اما ترکیب آن‌ها در آینده به دلیل تنوع داده‌ها و عدم هماهنگی، دشوارتر خواهد بود.