طرح صلح ۲۸ ماده‌ای آمریکا: دوراهی کی‌یف، رضایت کرملین و خطر امتیازات ارضی بزرگ

واکنش کرملین و تفسیرهای متفاوت از طرح صلح

اگرچه روسیه صراحتاً این پیش‌نویس را تأیید نکرده است، اما فاش شدن محتوای آن توسط کریل دیمیتریف، مذاکره‌کننده روسی، در گفت‌و‌گو با رسانه‌های آمریکایی، نشان‌دهنده رضایت بالای کرملین‌نشین‌ها از این طرح است.

ناظران بر این باورند که پذیرش این طرح توسط اوکراین می‌تواند راه را برای آتش‌بس فوری و حل‌و‌فصل طولانی‌مدت درگیری هموار سازد. با این حال، گروهی دیگر معتقدند که طرح صلح ۲۸ ماده‌ای صرفاً زمینه را برای افزایش تنش‌ها میان آمریکا و اروپا فراهم کرده و به روس‌ها فرصت می‌دهد تا از شرایط موجود بهره‌برداری کنند.

جنگ اوکراین یک رویارویی امنیتی چندلایه بین غرب به رهبری ایالات متحده و روسیه است و بسیاری از متغیرهای امنیتی آن به تنهایی توسط اوکراین قابل حل نیستند. با توجه به برتری روس‌ها در میدان نبرد، بعید است که آن‌ها بدون دستیابی به خواسته‌های حداکثری خود شامل تضمین‌های امنیتی و تحقق نیازهای سرزمینی، با برقراری آتش‌بس موافقت کنند.

برخی مدعی‌اند طرح ۲۸ ماده‌ای صرفاً شامل خواسته‌های حداکثری روس‌ها است. به بیانی دیگر، ایالات متحده با توسل به این اهرم دیپلماتیک در تلاش بوده تا با ارائه امتیازهای لازم به روس‌ها، امنیت و استقلال اوکراین را تضمین کند؛ گزاره‌ای که مخالفان بسیاری دارد.

طوفان سیاسی در کی‌یف: فساد و شکست نظامی

رسانه‌ای شدن طرح ۲۸ ماده‌ای همزمان با پیامدهای رسوایی فساد گسترده در میان نخبگان اوکراین و توقف تلاش‌های بروکسل برای ارائه کمک‌های مالی بیشتر به کی‌یف، طوفانی به راه انداخته که ممکن است به پیروزی مسکو در جنگ پیش رو منجر شود. اوکراین در جبهه‌های مختلف دوران بسیار سختی را سپری می‌کند.

وضعیت نظامی و جنگ فرسایشی

• سقوط شهر پوکروفسک در شرق اوکراین، تنها مسئله زمان است.
• روسیه فشار بر بخش زاپروژیا و اطراف خرسون در سواحل را افزایش داده است.
• احتمال تشدید درگیری‌ها در شمال و اطراف خارکف، دومین شهر بزرگ اوکراین، بسیار زیاد است.

در حال حاضر، جنگ فرسایشی به وضوح به نفع روسیه است. با این حال، از منظر صرفاً نظامی، نه سقوط پوکروفسک و نه دستاوردهای ارضی بیشتر روسیه، خطر فروپاشی قریب‌الوقوع صفوف نظامی اوکراین را نشان نمی‌دهد.

پاشنه آشیل اوکراین: اراده سیاسی و فساد

جنگ هرگز صرفاً یک تلاش نظامی نیست؛ بلکه به اراده سیاسی و منابع مالی نیز نیاز دارد. بنابراین، تهدید وجودی‌تر برای تلاش‌های جنگی اوکراین، پیامدهای حاصل از رسوایی مالی است. یکی از ویژگی‌های برجسته رسوایی‌های سیاسی در اوکراین، دشواری پیش‌بینی واکنش جامعه است؛ برخی حوادث می‌توانند محرکی برای اعتراضات گسترده شوند، همان‌طور که در انقلاب یورومیدان در سال ۲۰۱۴ رخ داد.

طبق گفته دفتر ملی مبارزه با فساد اوکراین (نابو)، تقریباً همه حلقه داخلی ولودیمیر زلنسکی درگیر فساد هستند، گزاره‌ای که رئیس‌جمهور را مجبور کرده تا به این کنش جنجالی واکنش نشان دهد.

سه متغیر حیاتی مغفول مانده در مسیر پیش رو

در این شرایط بحرانی، سه متغیر کلیدی نادیده گرفته شده‌اند که می‌توانند آینده درگیری را تعیین کنند:

1. طرح جانشینی ولودیمیر زلنسکی در اوکراین.
2. تعاملات کاخ سفید و کرملین که منجر به توافق ۲۸ ماده‌ای شده است.
3. رویکرد ولادیمیر پوتین در قبال این توافق.

۱. معمای جانشینی زلنسکی

سیاستمداران مخالف مانند پترو پوروشنکو (رئیس‌جمهور سابق) و یولیا تیموشنکو (نخست وزیر سابق)، به همان اندازه که در دوران حکومت خود به اتهامات فساد آلوده شده‌اند، نامحبوب نیز هستند. اگر زلنسکی از کناره‌گیری امتناع کند، هیچ مسیر مشخصی برای جایگزینی او وجود ندارد و حتی با ماندن او در قدرت، بعید است دولت ائتلافی گسترده‌تر بتواند وضعیت نظامی متزلزل اوکراین را تغییر دهد.

۲. امتیازات سرزمینی بدون تضمین امنیتی

توافق ۲۸ ماده‌ای مستلزم ارائه امتیازات سرزمینی عمده‌ای از جانب اوکراین است، آن هم در شرایطی که فعلاً هیچ تضمین امنیتی مؤثری ارائه نشده است. وزرای امور خارجه اروپا تأکید دارند که هر طرح صلحی نیاز به حمایت اوکراین و قاره سبز دارد. اما اگر متحدان غربی کی‌یف این حس را پیدا کنند که اوکراین و زلنسکی از نظر نظامی و سیاسی شکست خورده‌اند، احتمال عقب‌نشینی اروپا برای کاهش ضررهای وارده بالا است. این مقوله بستر را برای تحقق توافق مورد نظر ترامپ هموار کرده و اوکراین را قربانی خواهد کرد.

۳. رویکرد پوتین و بازی با زمان

سابقه ولادیمیر پوتین در بازی با زمان، خود گویای همه چیز است. اظهارات اخیر دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، مبنی بر اینکه هنوز موضع تازه‌ای درباره طرح اتخاذ نشده، نشان می‌دهد رویکرد کرملین تغییر نکرده است. حتی اگر پوتین تمایل به توافق داشته باشد، به سختی می‌تواند برای کی‌یف و بروکسل مایه تسلی خاطر شود.