بحران آب تهران با صرفه‌جویی حل نمی‌شود؛ راهکار اصلی: انتقال جمعیت به سواحل مکران

طرح‌های موقت؛ راهکارهایی که کارساز نیستند

کارشناس آب و محیط‌زیست، به بررسی راهکارهای مطرح‌شده برای جبران بحران آب تهران پرداخت و تأکید کرد که این اقدامات، پاسخگوی عمق فاجعه نیستند.

انتقال آب و بارورسازی ابرها

وی در خصوص طرح‌های انتقال آب و بارورسازی ابرها توضیح داد:

• طرح انتقال آب از سد لار: این طرح قدیمی است و مربوط به تأمین آب شهرهای شرق استان تهران مانند بومهن و پردیس است و نه تأمین آب کل تهران.
• بارورسازی ابرها: این روش تنها در صورت وجود ابر و پتانسیل بارش قابل اجراست. بر اساس پیش‌بینی‌ها، تا اواسط آذرماه جبهه هوای خاصی برای تشدید بارش وجود ندارد.

موسوی خوانساری قاطعانه بیان می‌کند که حتی اگر اتلاف شبکه آب شهری نیز برطرف شود و مردم مصرف خود را به نصف برسانند، باز هم مشکل تهران حل نخواهد شد، چرا که شرایط بسیار وخیم است.

تهران باید حدود دو میلیون یا نهایتاً سه میلیون جمعیت می‌داشت، اما اکنون ۱۲ میلیون جمعیت دارد. بنابراین این موضوع با عوض کردن شبکه آب فرسوده داخل شهر یا صرفه‌جویی حل نمی‌شود.

فلات مرکزی؛ ۷۰ درصد بارگذاری با ۱۰ درصد آب

کارشناس آب و محیط‌زیست، ریشه اصلی تشدید بحران آب را در موقعیت جغرافیایی و بارگذاری نامتوازن جمعیتی و صنعتی در فلات مرکزی ایران می‌داند. کلان‌شهرهایی نظیر تهران، اصفهان، قم، قزوین، مشهد و شیراز همگی در این منطقه قرار دارند.

آمار نگران‌کننده فلات مرکزی

حوزه آبریز فلات مرکزی، محدود است و تولید رواناب بسیار کمی دارد. آمارها نشان می‌دهند که این منطقه با وجود ظرفیت محدود آبی، بار سنگینی را تحمل می‌کند:

• بارگذاری: ۷۰ درصد جمعیت، ۷۰ درصد مساحت و ۷۰ درصد صنایع و مدیریت‌های کشور در فلات مرکزی مستقر شده‌اند.
• منابع آبی: این منطقه تنها ۱۰ درصد از آب تجدیدپذیر کل کشور را در اختیار دارد.

وی همچنین به مفهوم «تهران آبی» اشاره کرد که محدوده آن از ورامین تا قزوین امتداد دارد و جمعیتی حدود ۲۰ میلیون نفر را در خود جای داده است. این جمعیت باید توسط پنج سد اصلی شامل لتیان، لار، ماملو، طالقان و کرج تأمین آب شود که به گفته او این کار در عمل ناممکن است. سالانه حدود ۳۰۰ هزار نفر فقط وارد تهران می‌شوند و در مناطق شهریار، ملارد و… ساخت‌وساز گسترده انجام می‌شود.

مصرف بی‌رویه منابع زیرزمینی

بحران تنها محدود به آب‌های سطحی نیست. طی نیم قرن اخیر، تقریباً دو سوم آب تجدیدناپذیر زیرزمینی که متعلق به نسل‌های آینده بوده، مصرف شده است. امروزه، یا آبی باقی نمانده یا منابع موجود، شور و دارای مشکلات فراوان هستند.

راهکار بلندمدت: انتقال جمعیت و توقف بارگذاری

موسوی خوانساری با تأکید بر اینکه بارگذاری چه صنعتی و چه جمعیتی باید متوقف و کاهش یابد، تنها راهکار اساسی و بلندمدت را در انتقال جمعیت و صنایع به مناطق با ظرفیت آبی بالاتر می‌داند.

افق ۱۰ تا ۲۰ ساله برای تخلیه

وی به سخنان رئیس‌جمهوری اشاره کرد که منظور از «تخلیه تهران» خروج فوری جمعیت نیست، بلکه یک برنامه بلندمدت است:

• باید در یک بازه ۱۰ تا ۲۰ ساله (با افق ۱۴۲۰) شهرهایی ایجاد شود که بتوانند جمعیت کلان‌شهرها را جذب کنند.
• ایجاد زیرساخت‌های مناسب در سواحل مکران برای جذب جمعیت و صنایع ضروری است.

او با ذکر مثال‌هایی از شهرهای بزرگ و مجهز در سواحل جنوبی خلیج فارس (مانند دبی، مسقط، دوحه و ابوظبی) تأکید کرد که باید چنین الگویی در جنوب ایران شکل بگیرد تا جمعیت از فلات مرکزی به سمت آن حرکت کند.

لزوم بازنگری در کاربری کلان‌شهرها

این کارشناس همچنین بر لزوم بازنگری در کاربری شهرهای فلات مرکزی تأکید کرد:

• اصفهان: با وجود ظرفیت محدود، هم صنعتی، هم کشاورزی‌محور و هم توریستی است؛ در حالی که باید صرفاً توریستی باشد و صنایع و کشاورزی آن محدود شوند.
• مشهد: شهری زیارتی است، اما امروز دارای ۲۰۰۰ کارخانه و صنعت آب‌بر و نیمه‌آب‌بر است که باید به سواحل جنوبی منتقل شوند.

وی در پایان هشدار داد که ادامه طرح‌های انتقال آب بدون کاهش بارگذاری جمعیتی، نه تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه برای مناطق مبدأ آب (مانند مازندران و دشت قزوین) نیز مشکلاتی ایجاد خواهد کرد.