تراز تجاری غیرنفتی ایران در ۲۱ سال گذشته منفی شد؛ کسری ۲.۴ میلیارد دلاری در ۶ ماهه اول سال

مفهوم تراز تجاری و روند تاریخی آن

بر اساس مبانی علم اقتصاد، تراز تجاری به معنای اختلاف میان ارزش صادرات و واردات یک کشور است. منفی بودن این شاخص به وضوح نشان می‌دهد که میزان واردات کشور از صادرات آن پیشی گرفته است. شواهد حاکی از آن است که تراز تجاری غیرنفتی ایران در دو دهه اخیر (۲۱ سال گذشته) به طور کلی منفی برآورد شده است.

تلاش‌های تعدیلی:

در برخی سال‌ها، برای بهبود ظاهری ارقام تراز تجاری، صادرات میعانات گازی نیز در بخش صادرات غیرنفتی محاسبه شده است. با این حال، حتی گنجاندن صادرات میعانات نفتی در محاسبات تراز تجاری در فاصله سال‌های ۹۸ تا ۱۴۰۲ نیز نتوانسته است این شاخص را از وضعیت منفی خارج کند و کسری تجاری همچنان پابرجا بوده است.

تحلیل عملکرد شش‌ماهه ابتدایی سال جاری

آخرین آمارهای منتشر شده از وضعیت تراز تجاری کشور در شش ماهه نخست سال جاری نشان می‌دهد که در اغلب ماه‌های این دوره، تراز تجاری غیرنفتی ایران منفی بوده است. تداوم این روند، چالشی جدی برای سیاست‌گذاران اقتصادی محسوب می‌شود.

تنها دو ماه با تراز مثبت

در میان شش ماه ابتدایی سال، تنها دو ماه موفق به ثبت تراز تجاری مثبت شده‌اند:

• فروردین: تراز تجاری مثبت ۸۶ میلیون دلار.
• تیر: تراز تجاری مثبت ۲۹۷ میلیون دلار.

ماه‌های با کسری شدید

در مقابل، در ماه‌های دیگر تراز تجاری غیرنفتی منفی بوده و در برخی موارد، اختلاف واردات از صادرات از مرز یک میلیارد دلار نیز فراتر رفته است. برای درک بهتر این وضعیت، آمار دو ماه با بیشترین کسری در دسترس به شرح زیر است:

در ماه خرداد، رقم تراز تجاری کشور معادل منفی یک میلیارد و ۱۶۶ میلیون دلار اعلام شد که یکی از بالاترین کسری‌های ماهانه در این دوره است.

کسری ۲.۴ میلیارد دلاری در نیمه نخست سال

برآورد کلی از عملکرد شش‌ماهه نشان می‌دهد که تا پایان شهریور ماه سال جاری، ارزش کل واردات کشور به میزان ۲ میلیارد و ۴۲۳ میلیون دلار از ارزش صادرات بیشتر بوده است. این آمار به روشنی حکایت از منفی بودن تراز تجاری غیرنفتی دارد.

این کسری قابل توجه بیانگر آن است که حتی بدون لحاظ صادرات نفتی، حجم صادرات غیرنفتی کشور در حدی نبوده است که بتواند کسری تجاری ایجاد شده ناشی از واردات را جبران نماید و این موضوع، لزوم بازنگری در سیاست‌های توسعه صادرات را دوچندان می‌کند.