اجرای طرح حفاظتی نوین برای ۲۵۳ قطعه سنگی کاخ آپادانای شوش

تاریخچه نیم قرنی حفاظت از بقایای سنگی

علی بویری، مدیر پایگاه میراث جهانی شوش، با اشاره به حدود پنج دهه کار حفاظتی و نجات‌بخش بر روی بقایای سنگی کاخ آپادانا بیان کرد که حفاظت از این بقایا نخستین بار در دهه ۵۰ شمسی و توسط گروه باستان‌شناسی فرانسوی به سرپرستی ژان پرو آغاز شد و این فرآیند در چند دهه گذشته ادامه داشته است.

گروه باستان‌شناسی فرانسوی در آن زمان برای جلوگیری از تخریب بیشتر و تسهیل مطالعه تاریخی، تمامی قطعات معماری سنگی پراکنده در تالار ستون‌دار را در بخش جنوبی ایوان شرقی آپادانا متمرکز کردند که این اقدام گام مهمی برای مطالعه دقیق‌تر و حفاظت از این اجزای ارزشمند به شمار می‌رفت.

چالش‌های رطوبت و ارتقاء سازه‌های موقت

در دهه ۹۰ خورشیدی نیز اقدام‌هایی برای ساماندهی اولیه و بهسازی ساختارهای این کاخ در راستای مقابله با عوامل تخریبی محیطی به‌ویژه نفوذ رطوبت انجام شد که احداث ۲ سکوی فلزی با رویه چوبی برای قرار دادن عناصر سنگی بر روی آن‌ها، از جمله این اقدامات بود.

با این حال، یکی از سازه‌های حفاظتی موقتی که در آن دوره اجرا شده بود، به دلیل نواقص فنی در برابر بارندگی‌های شدید کارایی لازم را برای هدایت کامل آب‌های سطحی نداشت. به همین دلیل، ارتقای این سازه برای حفاظت بلندمدت از آثار این کاخ ضروری تشخیص داده شد.

جزئیات طرح حفاظتی نوین و استانداردسازی

پایگاه میراث جهانی شوش با در نظر گرفتن ضرورت تامین حفاظت پایدار، استانداردسازی و نیز لزوم حفظ منظر و چشم‌انداز تاریخی کاخ آپادانا، طراحی و اجرای یک سازه حفاظتی نوین و منطبق با محیط تاریخی را به مرحله اجرا درآورد.

این طرح که تکمیل‌کننده و ارتقادهنده اقدام‌های حفاظتی پیشین محسوب می‌شود، با تامین اعتبار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوزستان به اجرا درآمد. این پروژه شامل:

• ساماندهی ۲۵۳ قطعه از سرستون، شالی ستون و پایه‌ستون‌های سنگی.
• تکمیل سازه حفاظتی نوین برای بقایای سازه‌های معماری هخامنشی.
• تأمین حفاظت پایدار و استانداردسازی محوطه.

مدیر پایگاه میراث جهانی شوش تأکید کرد: «این اقدام علاوه بر بهبود کیفیت حفاظت فیزیکی و ارتقای زیبایی بصری محوطه، بستری استاندارد، پایدار و مناسب را برای تداوم فرآیندهای پژوهشی و مرمتی در آینده فراهم می‌آورد.»

معرفی محوطه باستانی شوش و کاخ آپادانا

شوش یکی از مهم‌ترین و باشکوه‌ترین شهرهای باستانی ایران و جهان است که در ۱۱۵ کیلومتری شمال غربی اهواز قرار دارد. این شهرستان میزبان دو اثر شاخص ثبت جهانی یونسکو، یعنی «محوطه باستانی شوش» و «معبد چغازنبیل» است.

بر اساس کاوش‌های باستان‌شناسان فرانسوی در دوره قاجار، عرصه باستانی شوش ابتدا ۴۰۰ هکتار برآورد شد، اما در بررسی‌های بعدی، محوطه باستانی شوش به اضافه حریم آن تا ۸۰۰ هکتار افزایش یافت.

کاخ آپادانا یکی از باشکوه‌ترین کاخ‌های تاریخی هخامنشی با شهرت جهانی است. این کاخ قصر زمستانی شاهان هخامنشی و کاخ اصلی داریوش بزرگ بوده و به دستور او حدود سال‌های ۵۲۱ تا ۵۱۵ پیش از میلاد در شوش و بر روی آثار و بقایای عیلامی بنا نهاده شد. وجود آثار باستانی از چندین تمدن مهم از جمله هخامنشی، ساسانی، اشکانی و اسلامی، شوش را به هدفی مهم برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است.