احیای بالیقلوچای اردبیل: طرح ۱۶ هزار میلیارد ریالی برای تبدیل رودخانه به محور گردشگری

بحران زیست‌محیطی و زوال هویت تاریخی

شرایط جوی نامساعد و خشکسالی‌های پی در پی، وضعیت رودخانه را تشدید کرد؛ به طوری که میزان ورودی آب از بالیقلو به مخزن سد یامچی در سال جاری به کمتر از ۲۰۰ لیتر در ثانیه رسید، در حالی که این میزان در سال‌های گذشته بیش از یک‌هزار لیتر در ثانیه بود. کارشناسان، کاهش بارش‌ها، تغییرات اقلیمی، برداشت‌های بی‌رویه آب در بالادست و توسعه بی‌ضابطه شهری را از عوامل اصلی این خشکیدگی می‌دانند.

خشکیدگی بالیقلوچای صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی نبود؛ محله‌های قدیمی شهر در امتداد این رودخانه شکل گرفته‌اند و جریان آب آن در گذشته بخش مهمی از حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم را رقم زده بود. تخریب بستر رودخانه، بخشی از هویت تاریخی محله‌های مجاور را نیز کم‌رنگ کرده بود.

عملیات مهندسی و دگرگونی کالبد رودخانه

با ورود شهرداری، طرح‌های تثبیت و بهسازی آغاز شد تا بستر رودخانه برای جریان‌سازی پایدار در سال‌های آینده آماده شود. مسئولان شهری تأکید دارند که نبود جریان آب، مانعی برای ساماندهی نیست و فرصتی مناسب برای اجرای عملیات مهندسی و آماده‌سازی بستر فراهم کرده است. اقدامات اجرایی شامل موارد زیر است:

• تثبیت دیواره‌ها: جایگزینی دیواره‌های فرسوده با سنگ‌های منظم و پایه‌گذاری‌های جدید.
• اصلاح هندسی مسیر: اجرای کف‌سازی جدید و اصلاح مسیر برای کنترل تهدیدهای سیلابی.
• احداث دیوارهای حفاظتی: نصب بلوک‌های حفاظتی و حاشیه‌سازی‌های عمرانی.
• سبک‌سازی بستر: انتقال تاسیسات و خطوط خدمات شهری از بستر رودخانه.

مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از مسیر میانی رودخانه اکنون چهره‌ای منظم‌تر، ایمن‌تر و آراسته‌تر دارد و در حال تبدیل شدن به فضایی متفاوت و بخشی از زندگی روزمره شهروندان است.

طرح کلان ساماندهی با بودجه ۱۵ هزار میلیارد ریالی

شهردار اردبیل، محمود صفری، هدف از اجرای این طرح ویژه را تبدیل محدوده رودخانه بالیقلو به مکانی تفریحی و گردشگری اعلام کرد. این پروژه به طول هفت کیلومتر و در چهار بخش در حال اجرا است.

پروژه ساماندهی بالیقلو در حال حاضر بیش از ۲۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. برای این مهم قراردادی به ارزش ۱۰ هزار میلیارد ریال بسته شده که با تعدیل، به یک ۱۵ هزار میلیارد ریال تا ۱۶ هزار میلیارد ریال خواهد رسید.

وضعیت پیشرفت فیزیکی بخش‌های مختلف:

• پروژه مابین تپه نادری و پل عطایی: بالای ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی.
• عملیات اجرایی در خیابان آب، زرناس و هفت چشمه: در حال انجام.
• پیشرفت فیزیکی کل پروژه: بیش از ۲۵ درصد.

ملاحظات زیست‌محیطی و فضای سبز گسترده

در کنار اقدامات عمرانی، ملاحظات زیست‌محیطی نیز در پروژه لحاظ شده است. با توجه به مسئله کمبود آب، طرح بازچرخانی آب در دستور کار قرار دارد. در این راستا، احداث یک بند ۱۰۰ هزار مترمکعبی در انتهای پروژه (زرناس) و لوله‌گذاری در طول مسیر انجام خواهد شد.

همچنین، قرار است در حاشیه‌های این رودخانه، ۲۹ هکتار پارک و فضای سبز احداث شود. تا کنون، پارک اندیشه با پیشرفت فیزیکی نزدیک به ۹۰ درصد به مرحله تکمیل و بهره‌برداری رسیده است.

برنامه‌های آتی برای توسعه تفریحی:

• ایجاد مسیرهای پیوسته پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری به طول هفت کیلومتر.
• پیش‌بینی تفریح‌های آبی و ورزشی.
• تجهیز نورپردازی شبانه و احداث فضاهای نشیمن.
• اجرای سازه‌های سبک فرهنگی و کاشت گیاهان بومی مقاوم به خشکی.

پیش‌بینی شده است که این مسیر هفت کیلومتری طی سه سال آینده به طور کامل تحویل مردم اردبیل داده شود. همچنین، استفاده از المان‌های فرهنگی مرتبط با تاریخ اردبیل، مانند سنگ‌نگاره‌های الهام‌گرفته از معماری دوران صفوی، می‌تواند جلوه‌ای خاص به بالیقلوچای ببخشد و آن را به روایتگر پیشینه پربار دارالارشاد تبدیل کند.