سه‌نرخی شدن بنزین با مصوبه جدید دولت؛ ۵۰۰۰ تومان نرخ آزاد و حذف سهمیه نوشماره‌ها

جزئیات سهمیه‌ها و نرخ‌های جدید

بر اساس این مصوبه، کلیه خودروها مشمول دریافت دو سهمیه بنزین خواهند بود:

• سهمیه اول: ۶۰ لیتر بنزین با نرخ یارانه‌ای ۱۵۰۰ تومان.
• سهمیه دوم: ۱۰۰ لیتر بنزین نیمه‌یارانه‌ای ۳۰۰۰ تومان.

نرخ بنزین آزاد در جایگاه‌ها نیز با افزایش چشمگیر، به ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر می‌رسد. همچنین، نرخ سوخت‌گیری با کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها نیز ۵۰۰۰ تومان تعیین شده است.

محدودیت برای خودروهای نوشماره

یکی از بندهای بحث‌برانگیز این مصوبه، حذف کامل سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی برای خودروهای نو شماره داخلی، وارداتی و مناطق آزاد است. این دسته از خودروها از نیمه آذرماه تنها مجاز به دریافت بنزین با نرخ آزاد ۵۰۰۰ تومانی خواهند بود.

انتقادات کارشناسی: رانت، پیچیدگی و ابهام

کارشناسان اقتصادی ضمن اشاره به افزایش حدود ۶۷ درصدی نرخ بنزین آزاد، این طرح را زمینه‌ساز توزیع رانت در جایگاه‌های سوخت می‌دانند، چراکه نرخی جدید به نرخ‌های قبلی اضافه شده و نظام چندنرخی را پیچیده‌تر می‌کند. این در حالی است که هزینه تمام‌شده واقعی هر لیتر بنزین بسیار بالاتر از نرخ‌های مصوب است.

بر اساس اعلام معاون اجرایی رئیس‌جمهور، هزینه تمام‌شده هر لیتر بنزین در حدود ۳۴ هزار تومان است. همچنین، رئیس‌جمهور پیش‌تر میزان یارانه انرژی پرداختی سالانه در کشور را بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیارد دلار برآورد کرده بود.

ایرادات اجرایی و اطلاع‌رسانی

نحوه ابلاغ و اجرای این مصوبه با انتقاداتی همراه بوده است. مهم‌ترین نکات و ابهامات مطرح‌شده عبارتند از:

• اطلاع‌رسانی غیررسمی: انتشار مصوبه نه به شکل رسمی، بلکه از طریق سایت‌های تلگرامی صورت گرفت.
• ابهام در محدودیت نوشماره‌ها: دلیل منطقی و اثر این محدودیت بر کاهش مصرف برای خودروهای جدید مشخص نیست.
• توزیع رانت: این فرآیند می‌تواند برای مالکان خودروهای قدیمی‌تر که همچنان سهمیه دارند، امتیاز و رانتی خاص ایجاد کند.
• نامشخص بودن مکانیسم نرخ سوم: مکانیسم تعیین نرخ سوم (۵۰۰۰ تومان) و شناور بودن آن مبهم است و معلوم نیست آیا این نرخ به مرور تغییر خواهد کرد و تکلیف نرخ‌های اول و دوم در آن صورت چه خواهد بود.

تغییرات فصلی و ماهیت شناور قیمت آزاد

بررسی بندهای مصوبه نشان می‌دهد که نرخ ۵۰۰۰ تومان صرفاً یک رقم پایه اولیه برای بنزین آزاد در نظر گرفته شده و امکان افزایش تدریجی آن وجود دارد. در این خصوص:

بند دوم مصوبه تصریح می‌کند که نرخ آزاد برابر با ۱۰ درصد قیمت بنزین خریداری‌شده از پالایشگاه تعیین خواهد شد.

همچنین، بند نهم هیات وزیران وزارت نفت را موظف کرده است که قیمت نهایی سوخت‌گیری با کارت اضطراری جایگاه را به‌صورت فصلی و بر اساس میانگین فصل قبل محاسبه و ابلاغ کند.

به نظر می‌رسد مشکل اساسی مصوبه جدید، پیچیدگی بوروکراتیک آن است؛ چراکه نرخ آزاد و میزان سهمیه‌ها در هر فصل امکان بازنگری و تغییر خواهد داشت که این امر پایداری قیمت‌ها را زیر سوال می‌برد.