بحران آتش‌سوزی جنگل‌های هیرکانی؛ راه نجات در گرو «تغییر نگاه» مردم است

سختی اطفاء حریق و وضعیت کنونی آتش‌سوزی‌ها

مسعودی، که مستند او با هدف توجه به گونه‌های گیاهی هیرکانی به ویژه درختان سرخ‌دار ساخته شده است، با اشاره به چندین نقطه آتش‌سوزی فعال، از مهار برخی از آن‌ها در ساعات اولیه خبر داد. با این حال، وی تأکید کرد که شرایط در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور به شدت دشوار است و کار اطفاء حریق را با چالش مواجه می‌کند.

در جاهایی مثل جنگل‌های الیت مازندران که صخره‌ای است، کار ما سخت می‌شود و نمی‌توانیم به موقع برسیم. در آنجا آتش فرصت می‌کند درختان اطراف را کاملاً بسوزاند.

گونه‌های ارزشمند در معرض تهدید جدی

این جنگلبان به فهرستی از گونه‌های گیاهی ارزشمند که در خطر آسیب جدی ناشی از آتش‌سوزی قرار دارند، اشاره کرد و توضیح داد که میزان آسیب‌پذیری بر اساس موقعیت جغرافیایی متفاوت است:

• غرب گرگان: درختان راش در معرض آسیب هستند.
• شرق گرگان: گونه‌های ارزشمندی چون نَمدار، افرا، و بلوط در خطرند.
• خطرناک‌ترین گونه: درختان سرخ‌دار به دلیل سوزنی‌برگ بودن و اشتعال‌پذیری بالا، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

تهدید خاموش: نابودی نسل‌های جوان جنگل

مسعودی با هشدار درباره پیامدهای بلندمدت و کمتر دیده شده این آتش‌سوزی‌ها، به از بین رفتن نهال‌های دو تا سه ساله اشاره کرد. او این اتفاق را به مثابه نابودی نسلی دانست که قرار است در آینده جایگزین درختان شکسته یا ریشه‌کن شده شوند.

جایگزینی با پوشش گیاهی کم‌ارزش

وی توضیح داد که پروسه جایگزینی درختان سوخته سال‌ها به طول می‌انجامد و در این فاصله، محوطه‌های خالی توسط گونه‌های کم‌ارزش‌تری نظیر تمشک و ولیک پر می‌شوند. این امر علاوه بر آسیب به اکوسیستم، از نظر اقتصادی نیز زیان‌بار است.

او تاکید کرد: «همه پوشش گیاهی ارزشمندند، اما رشد یک درخت صنعتی مثل بلوط برای اکوسیستم و اقتصاد، بسیار بهتر از رویش یک بوته ولیک است.»

راهکار اصلی: تغییر نگاه مردم و آموزش تخصصی

جنگلبان هیرکانی با بیان اینکه روش‌های کنونی حفاظت و جریمه کردن کافی نیست، راه حل اصلی نجات جنگل را در تغییر نگاه مردم و جوامع محلی دانست. او معتقد است تا زمانی که مردم جنگل و محیط زیست را از خود ندانند، اقدامات قهری تنها می‌تواند جلوی تعداد محدودی از تخلفات را بگیرد.

نیاز به برنامه‌های آموزشی عمیق

مسعودی خواستار برنامه‌های آموزشی تخصصی‌تری شد، مانند برنامه‌ای با عنوان "لمس طبیعت" که روابط پنهان درختان با یکدیگر را نشان دهد. وی افزود: مردم باید بدانند درخت فقط برای اکسیژن نیست، بلکه یک موجود زنده با تاریخچه است.

همزیستی تاریخی و وظیفه جوامع محلی

این جنگلبان با اشاره به شواهد تاریخی (آثار خانه‌های ۸۰۰ ساله کنار بلوط ۱۲۰۰ ساله)، به همزیستی مسالمت‌آمیز انسان‌های گذشته با جنگل اشاره کرد و گفت: «مشکل امروز ما این است که مردم را در تقابل با جنگل قرار داده‌ایم.»

مسعودی خطاب به جوامع محلی و بهره‌برداران از جنگل، تأکید کرد که اگر منفعتی مادی یا معنوی از جنگل می‌برند، وظیفه حفاظت از آن نیز بر عهده آن‌هاست. او نجات جنگل‌های هیرکانی را مستقیماً به همراهی و کمک بومیان گره زد.

«وقتی آتش‌سوزی می‌شود، اگر بومیان کمک نکنند، ما با این تعداد نیرو و امکانات کم هرگز نمی‌توانیم به تنهایی از پس آن بربیاییم. نجات هیرکانی در گرو همراهی مردم با ماست.»