کشف نقش محافظتی سلول‌های ایمنی مغز در برابر آلزایمر؛ امید به درمان‌های نوین

نقش دوگانه سلول‌های ایمنی میکروگلیا

پژوهشگران با بررسی مدل‌های موش مبتلا به آلزایمر، سلول‌های مغز انسانی رشد یافته در آزمایشگاه و همچنین بافت مغز اهدایی افراد، تمرکز خود را بر نوع خاصی از سلول‌های ایمنی مغز به نام میکروگلیا قرار دادند. میکروگلیاها در مغز مانند پاک‌کننده‌ها و نگهبانان عمل می‌کنند؛ آنها مواد زائد را دفع، با عفونت‌ها مبارزه و به حفظ سلامت سلول‌های مغزی کمک می‌کنند.

برخلاف باورهای پیشین که میکروگلیاها را عمدتاً عامل ایجاد التهاب در آسیب‌های آلزایمر می‌دانست، این پژوهش عملکرد محافظتی آنها را آشکار ساخت. دانشمندان کشف کردند که این سلول‌ها بسیار انعطاف‌پذیرتر از تصورات قبلی هستند و می‌توانند از عاملی مخرب به مدافعان مغز تبدیل شوند.

مکانیسم محافظتی: کاهش PU.1 و فعال‌سازی CD28

کلید این دگرگونی در سطح یک مولکول خاص نهفته است. محققان مشاهده کردند زمانی که سطح مولکولی به نام PU.1 کاهش می‌یابد، میکروگلیاها رفتار خود را تغییر داده و از حالت التهاب‌آور به حالت محافظتی تغییر می‌کنند. در این وضعیت جدید، میکروگلیاها شروع به تولید پروتئین‌های مفید مرتبط با سیستم ایمنی می‌کنند که مهم‌ترین آنها پروتئین کلیدی CD28 است.

این پروتئین‌ها که معمولاً پاسخ‌های ایمنی را در سایر نقاط بدن کنترل می‌کنند، در مغز به کاهش التهاب مضر کمک می‌کنند. اگرچه تنها تعداد کمی از میکروگلیاها این نقش محافظتی را بر عهده گرفتند، اما تأثیر آنها در کل مغز قدرتمند بود و به نتایج زیر منجر شد:

• کاهش التهاب کلی مغز.
• پشتیبانی از توانایی‌های تفکر و حافظه.
• بهبود بقای موش‌های تحت تأثیر بیماری شبه آلزایمر.

ضرورت پروتئین CD28 برای محافظت عصبی

برای آزمایش اهمیت این تغییر، گروه پژوهشی پروتئین CD28 را به صورت انتخابی از این میکروگلیاهای محافظ حذف کردند. نتایج این اقدام بسیار چشمگیر بود: التهاب در مغز به سرعت افزایش یافت و پلاک‌های چسبنده‌ای که مشخصه بیماری آلزایمر هستند، با سرعت بسیار بیشتری تشکیل شدند. این امر نشان داد که وجود CD28 برای انجام عملکردهای مفید و محافظتی این زیرگروه از میکروگلیاها ضروری است.

آن شفر، پژوهشگر اصلی این پژوهش توضیح داد: «میکروگلیاها بسیار انعطاف‌پذیرتر از آن چیزی هستند که قبلاً تصور می‌شد. آنها نه فقط سلول‌های مخربی هستند که بیماری را بدتر می‌کنند، بلکه می‌توانند در صورت هدایت در جهت درست، به مدافعان مغز تبدیل شوند.»

الکساندر تارخوفسکی، پژوهشگر دیگر، خاطرنشان کرد که مشاهده عملکرد مولکول‌های ایمنی مشترک (مانند آنچه در سلول‌های T و B دیده می‌شود) در داخل میکروگلیاها، نشان می‌دهد که سیستم ایمنی در قسمت‌های مختلف بدن، ازجمله مغز، از قوانین مشابهی پیروی می‌کند.

ارتباط ژنتیکی و چشم‌اندازهای درمانی نوین

این کشف با مطالعات ژنتیکی قبلی نیز همخوانی دارد. پیش از این مشخص شده بود که افرادی با تنوع خاصی در ژن SPI1 (که سطح PU.1 را کنترل می‌کند) در معرض خطر کمتری برای ابتلا به آلزایمر قرار دارند. پژوهش جدید به توضیح این پدیده کمک می‌کند؛ سطح پایین‌تر PU.1 به معنی میکروگلیاهای محافظ بیشتر است که می‌تواند آسیب‌های آلزایمر را کُند یا کاهش دهد. این امر تصویر واضح‌تری از چگونگی تأثیر ژنتیک بر خطر ابتلا به این بیماری به دانشمندان می‌دهد.

در نهایت، این یافته‌ها نشان می‌دهند که بیماری آلزایمر صرفاً یک آسیب نیست، بلکه با نبردی در مغز بین پاسخ‌های ایمنی مضر و مفید هدایت می‌شود. با کاهش PU.1 و تقویت مسیر CD28، دانشمندان ممکن است بتوانند مغز را به محافظت از خود تشویق کنند.

این نتایج، دری را به سوی استراتژی‌های درمانی جدید می‌گشاید که بر هدایت میکروگلیاها به سمت نقشی محافظتی تمرکز دارند. هرچند تحقیقات بیشتری لازم است، اما این پیشرفت قابل‌توجه امید واقعی برای کند کردن یا حتی پیشگیری از پیشرفت بیماری آلزایمر در آینده ایجاد می‌کند.