«نوجوانی تا ۳۲ سالگی»؛ کشف ۵ مرحله رشد مغز انسان و ۴ سن طلایی

جزئیات مطالعه و روش تحقیق

این تحقیق بی‌سابقه که نتایج آن در نشریه «نیچر کامینوکیشن» منتشر شده است، بر اساس اسکن مغزی حدود چهار هزار نفر تا سن ۹۰ سالگی انجام گرفت. هدف اصلی این پژوهش، مشخص کردن الگوهای ارتباطات میان سلول‌های مغزی (سیناپس‌ها) در طول عمر بود.

دکتر الکسا موزلی، از تیم پژوهشی، اظهار داشت: «مغز در سراسر زندگی مجدداً سیم‌کشی می‌شود. پیوسته در حال تقویت یا تضعیف اتصالات است و این روند یکنواخت نیست، بلکه شامل نوسانات و مراحلی از بازتنظیم مغز است.»

یافته‌ها نشان داد که روند تغییرات مغز از تولد تا مرگ یک مسیر یکنواخت و هموار نیست، بلکه شامل دگرگونی‌های ناگهانی در نقاط عطف مشخصی است. پژوهشگران تأکید کردند که آشکار شدن این سنین با این وضوح در داده‌ها، بسیار چشمگیر است.

پنج مرحله کلیدی رشد مغز

بر اساس این مطالعه، مغز انسان در طول عمر خود پنج مرحله متمایز را پشت سر می‌گذارد که هر یک ویژگی‌ها و کارآیی‌های خاص خود را دارند:

۱. کودکی: از تولد تا ۹ سالگی

• این دوره، نخستین مرحله‌ای است که مغز به‌سرعت در حال رشد و افزایش اندازه است.
• هم‌زمان، مغز در حال کاهش اتصالات بیش از حد (سیناپس‌ها) است.
• کارآیی مغز در این مرحله کمتر است.

۲. نوجوانی: از ۹ تا ۳۲ سالگی

این مرحله با یک تغییر ناگهانی از سن ۹ سالگی آغاز می‌شود که طی آن، اتصالات مغز وارد مرحله‌ای از کارآیی بسیار شدید می‌شوند. دکتر موزلی این دگرگونی را «بسیار بزرگ» و عمیق‌ترین تغییر میان مراحل مختلف مغز توصیف می‌کند.

• این دوره تنها زمانی است که شبکه عصبی مغز به‌طور مداوم کارآمدتر می‌شود و اوج عملکرد مغز در اوایل دهه سوم زندگی است.
• این مرحله همچنین دوره‌ای است که بیشترین خطر شروع اختلالات روانی وجود دارد.
• شواهد جدید نشان می‌دهد که نوجوانی تا اوایل سی‌سالگی دوام دارد.

۳. بزرگسالی: از ۳۲ تا ۶۶ سالگی

پس از نوجوانی، مغز وارد طولانی‌ترین مرحله خود می‌شود که حدود سه دهه ادامه دارد و با ثبات نسبی همراه است.

• تغییرات در این دوره آهسته‌تر از دوران پرتلاطم پیشین است.
• روند بهبود کارآیی مغز معکوس می‌شود.
• این مرحله با «ثبات هوش و شخصیت» همخوانی دارد.

۴. پیری اولیه: از ۶۶ تا ۸۳ سالگی

این مرحله از ۶۶ سالگی آغاز می‌شود و شامل تغییر در الگوهای ارتباطی مغز است.

• مغز به‌جای عمل کردن به‌عنوان یک واحد منسجم، به‌تدریج به بخش‌هایی تبدیل می‌شود که به‌صورت مستقل‌تر کار می‌کنند.
• این همان سنی است که زوال عقل و فشار خون بالا شروع به بروز می‌کنند.

۵. پیری پیشرفته: از ۸۳ سالگی به بعد

این مرحله نهایی که از سن ۸۳ سالگی شروع می‌شود، شامل تغییرات مغزی مشابه مرحله پیری اولیه، اما با شدت بیشتری است. داده‌های این مرحله به دلیل دشواری یافتن مغزهای سالم در این سن، کمتر از سایر گروه‌ها بوده است.

اهمیت و پیامدهای یافته‌ها

دانشمندان معتقدند که نتایج این تحقیق می‌تواند به ما کمک کند تا بهتر بفهمیم چرا خطر ابتلا به اختلالات روانی و زوال عقل در طول زندگی متفاوت است.

پروفسور دانکن استل، استاد عصب‌-اطلاعات‌شناسی در دانشگاه کمبریج، گفت: «بسیاری از شرایط رشد عصبی، سلامت روان و بیماری‌های عصبی با نحوه سیم‌کشی مغز مرتبط هستند. در واقع تفاوت‌ها در سیم‌کشی مغز می‌توانند مشکلاتی در توجه، زبان، حافظه و مجموعه‌ای از رفتارهای گوناگون را پیش‌بینی کنند.»

یافته‌های این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که سنین نقاط عطف مغزی با بسیاری از تغییرات مهم زندگی مانند بلوغ، نگرانی‌های سلامت در سال‌های بعد و حتی تغییرات اجتماعی بزرگ در اوایل دهه سوم زندگی هماهنگ هستند.

پروفسور تارا اسپایرز-جونز، مدیر مرکز علوم اعصاب اکتشافی در دانشگاه ادینبرا، ضمن تأیید این یافته‌ها، هشدار داد که همه افراد این تغییرات شبکه‌ای را دقیقاً در همان سنین تجربه نخواهند کرد.