گواهی سپرده کالایی؛ ابزاری نوین برای مشارکت مردم در تولید و حذف واسطه‌ها

نقطه عطف مشارکت مستقیم مردم در تولید

در تاریخ ۲۸ مهرماه سال جاری، معاملات گواهی سپرده کالایی برای شش محصول کلیدی در بورس کالای ایران آغاز شد. این ابزار مالی جدید که برای محصولاتی چون مس کاتد، شمش روی، گندله سنگ‌آهن، میلگرد، قیر و خودرو راه‌اندازی شده است، به عقیده بسیاری می‌تواند نقطه عطفی برای مشارکت آسان و مستقیم آحاد مردم در جریان تولید و سرمایه‌گذاری کشور باشد.

راه‌اندازی معاملات این اوراق، گام مهمی در مسیر اوراق بهادارسازی کالا‌های اساسی تولیدی محسوب می‌شود. با ایجاد این ابزار‌های مالی، کلیه افرادی که دارای کد معاملاتی بازار مالی بورس کالا هستند، می‌توانند در این بازار مشارکت کنند و پرتفوی دارایی خود را علاوه بر فلزات گرانبها، با زنجیره محصولات فلزات اساسی و رنگی متنوع سازند.

مزایای کلیدی گواهی سپرده کالایی

• فراهم‌سازی زمینه مشارکت مستقیم مردم در تولید.
• امکان متنوع‌سازی پرتفوی دارایی اشخاص.
• معافیت از مالیات بر درآمد و مالیات ارزش افزوده بر معاملات اوراق.
• افزایش نقدشوندگی و تعمیق معاملات با حضور صندوق‌های سرمایه‌گذاری کالایی.

سازوکار تحویل فیزیکی و الزامات مالیاتی

امکان تحویل فیزیکی کالا در تمام نماد‌های گواهی سپرده کالایی وجود دارد، مشروط بر آنکه کالای استاندارد و حائز شرایط لازم در انبار‌های پذیرش‌شده بورس کالا سپرده‌گذاری شده باشد. خریداران یا دارندگان گواهی می‌توانند هر زمان که بخواهند، درخواست تحویل فیزیکی کالای خود را از طریق دسترسی برخط یا کارگزاری ثبت کنند.

بورس کالا موجودی قابل تحویل از انبار‌های پذیرش‌شده را در سایت خود اطلاع‌رسانی می‌کند تا خریدار بتواند پس از ثبت درخواست، با هماهنگی انبار مدنظر خود مراجعه و کالای خود را تحویل بگیرد.

نکته مهم این است که کالا‌های مذکور مشمول مالیات ارزش افزوده هستند. بنابراین، خریدار گواهی سپرده کالایی که کالا را از انبار تحویل می‌گیرد، باید ۱۰ درصد ارزش خرید خود را به عنوان مالیات ارزش افزوده به سازمان امور مالیاتی پرداخت نماید.

پس از تأیید درخواست تحویل توسط انباردار، «اعلامیه خرید» شامل مشخصات خریدار، میزان ترخیص، ارزش معامله و مبلغ مالیات ارزش افزوده صادر می‌شود. خریدار می‌تواند قبض مالیاتی را از طریق درگاه mytax.gov.ir مشاهده و پرداخت کند. تنها پس از پرداخت مالیات، انباردار مجوز خروج کالا از انبار را صادر خواهد کرد.

نخستین تحویل خودرو با سازوکار گواهی سپرده

در تاریخ ۴ آذرماه، نخستین خودرو از طریق بازار گواهی سپرده کالایی به خریدار تحویل داده شد. این خودرو از مدل T۹ بود که توسط یکی از مشتریان از این مسیر خریداری شده بود.

سازوکار گواهی سپرده خودرو، امکان خرید تدریجی و مرحله‌ای را برای مردم فراهم کرده است. به این معنا که افراد می‌توانند به‌تدریج و متناسب با توان مالی خود گواهی خریداری کنند و دیگر نیازی به پرداخت یک‌جای بهای خودرو نیست.

جزئیات سازوکار خرید خودرو

• برای هر دستگاه خودرو، معادل ۱۰ هزار گواهی سپرده تعریف شده است.
• افراد می‌توانند از یک تا ده هزار گواهی یا بیشتر خریداری کنند.
• با تکمیل ۱۰ هزار گواهی، فرآیند تحویل خودرو آغاز می‌شود.
• خودروساز موظف است حداکثر ظرف ۳۰ روز کاری پس از تکمیل مراحل و درخواست ترخیص، خودرو را تحویل دهد.
• خودرو‌های تحویلی کاملاً صفر بوده و پلاک برای نخستین‌بار به نام خریدار صادر می‌شود.

این مکانیسم به مصرف‌کنندگان امکان می‌دهد تا بدون واسطه، با شفافیت کامل و تحت ضمانت‌های قانونی بورس کالا از خودروساز خرید کنند. مدیران بورس کالا تأکید کردند که این سازوکار به خریداران اجازه می‌دهد به صورت هوشمندانه مالک خودرو شوند و مصرف‌کننده‌ای که به حد نصاب ۱۰ هزار گواهی رسیده بود، توانست پیش از موعد رسمی خودرو خود را تحویل بگیرد.

افق توسعه: پذیرش محصولات زنجیره فولاد

توسعه ابزار گواهی سپرده کالایی همچنان ادامه دارد. طبق اعلام مسئولان، گواهی سپرده کالایی سایر محصولات زنجیره فولاد نیز در آینده نزدیک در بورس کالای ایران پذیرش خواهد شد و هماهنگی‌های لازم در این خصوص انجام شده است.

توسعه این ابزار علاوه بر افزایش شفافیت و کیفیت معاملات، در راستای شعار سال، به افزایش مشارکت مردم در تولید کمک کرده و دست واسطه‌ها را کوتاه می‌کند؛ امری که انتظار می‌رود با استقبال گسترده‌تری در بازار مواجه شود.