جهش قیمت گوجه فرنگی به ۵۰ هزار تومان؛ صادرات بی‌رویه عامل اصلی کمبود عرضه

ریشه نوسانات قیمت و عرضه

گوجه فرنگی از صیفی‌جات مهم و پرمصرف در ایران است که تغییرات قیمت آن به سرعت توسط مصرف‌کنندگان احساس می‌شود. قیمت این محصول ناپایدار است و تحت‌تأثیر عواملی نظیر میزان عرضه و تقاضا، سیاست‌های دولتی و واسطه‌گری قرار می‌گیرد. روند تولید گوجه فرنگی در ایران از سال 1967 تاکنون صعودی بوده و ایران یکی از تولیدکنندگان عمده در منطقه به شمار می‌رود. کشورهای همسایه و برخی کشورهای آسیایی و آفریقایی از مقاصد هدف صادرات گوجه‌ فرنگی ایران هستند.

افزایش هزینه‌های تولید شامل حمل‌ونقل، حامل‌های انرژی و نیروی کار، همگی بر بالا رفتن قیمت گوجه فرنگی تأثیر می‌گذارند، اما افزایش قیمت اخیر بیشتر نتیجه کاهش تولید و عرضه در کشور است.

کاهش عرضه، عامل اصلی گرانی اخیر

در آغاز فصل سرد، بازار داخلی این محصول با کمبود مواجه می‌شود. در این بازه از سال، تولید گوجه تنها در استان‌های جنوبی مانند فارس، بوشهر و هرمزگان ادامه دارد و برداشت در دیگر مناطق تقریباً متوقف می‌شود. در کنار این کاهش فصلی، روند صادرات گوجه نیز اثر خود را بر کمبود بازار داخلی می‌گذارد.

صادرات بی‌رویه و جهش قیمت

رئیس اتحادیه بارفروشان اظهار داشت که گوجه فرنگی در دو ماه اخیر تنها از استان فارس به بازار عرضه می‌شد. وی تأکید کرد:

صادرات بی‌رویه گوجه فرنگی در ماه‌های مهر و آبان به کشورهای پاکستان و عراق موجب شد تا قیمت آن چند برابر شود. در این دو ماه به دلیل اینکه تولید داخل تنها نیاز کشور را تامین می‌کرد، با صادرات این محصول، قیمت آن به یکباره از ۱۵ هزار تومان به ۵۰ هزار تومان رسید.

وی افزود که هرچند صادرات گوجه فرنگی همچنان ادامه دارد، اما در صورت افزایش تولید، آسیبی به بازار وارد نخواهد شد.

تولید ملی و چالش‌های رقابت جهانی

بازار جهانی گوجه فرنگی در تسلط چند تولیدکننده بزرگ قرار دارد. کشورهایی نظیر مکزیک، هلند، اسپانیا، مراکش و اردن همواره از توان رقابتی لازم در این بازار برخوردار بوده‌اند. رقابت‌پذیری محصول کشاورزی یک کشور تنها به ظرفیت صادرات آن بستگی ندارد، بلکه به پایداری بخش کشاورزی نیز مرتبط است.

باید توجه داشت که بهبود و افزایش صرف تولید، لزوماً به افزایش مزیت صادراتی در بازار جهانی منجر نخواهد شد. در صورت ضعف در انتخاب بازار هدف، بهبود بیشتر محصول خارجی، و بی‌تناسبی رشد صادرات محصول با رشد صادرات بخش، مزیت صادرات محصول کاهش می‌یابد.

الگوی کشت نامناسب و بحران آب

تولید گوجه فرنگی در ایران تحت‌تأثیر چالش‌هایی نظیر کم‌آبی، بیماری و آفات، و نوسان قیمت قرار دارد. گوجه فرنگی از محصولاتی است که به آب زیادی نیاز دارد. متأسفانه در ایران، الگوی کشت، تولید و صادرات این محصول، مانند بسیاری از محصولات دیگر، مبتنی بر دیدگاه اقتصادی و اکولوژیکی آب نبوده است.